Sống với thuốc ức chế miễn dịch

Với người ghép tạng, những viên thuốc hằng ngày là thứ giữ cho cơ quan mới tồn tại.

Vì sao cần nhóm thuốc này

• Hệ miễn dịch coi tạng ghép là vật lạ
• Thuốc làm giảm phản ứng tấn công
• Bảo vệ tạng khỏi bị phá huỷ
• Phải duy trì liên tục
• Ngừng thuốc dẫn tới thải ghép

Thuốc không chữa khỏi mà chỉ giữ cho tình trạng cân bằng được duy trì.

Nguyên tắc uống thuốc

• Đúng giờ mỗi ngày
• Đúng liều được kê
• Đúng cách dùng với hoặc không với thức ăn
• Không tự đổi loại hay hãng
• Không tự ngừng dù chỉ vài ngày
• Luôn có dự trữ thuốc

Uống lệch một hai tiếng mỗi ngày đã có thể ảnh hưởng tới nồng độ trong máu.

Về nồng độ thuốc trong máu

• Cần nằm trong khoảng hẹp
• Quá thấp thì nguy cơ thải ghép
• Quá cao thì gây độc
• Được đo định kỳ qua xét nghiệm
• Lấy máu đúng thời điểm rất quan trọng
• Không uống thuốc trước khi lấy máu nếu được dặn

Lấy máu sai thời điểm cho kết quả không dùng được để điều chỉnh liều.

Cách nhớ uống thuốc

• Đặt báo thức hằng ngày
• Dùng hộp chia thuốc
• Gắn vào thói quen cố định
• Để thuốc ở nơi nhìn thấy
• Nhờ người nhà nhắc
• Mang theo khi ra khỏi nhà

Mang theo một liều dự phòng trong túi giúp không bỏ liều khi kế hoạch thay đổi.

Những tương tác cần chú ý

• Nhiều loại kháng sinh
• Một số thuốc chống nấm
• Một số thuốc tim mạch
• Thuốc chống động kinh
• Thực phẩm chức năng và thảo dược
• Một số loại quả họ cam quýt

Danh sách tương tác dài tới mức nguyên tắc an toàn là hỏi trước khi dùng bất cứ thứ gì.

Về thảo dược và thực phẩm chức năng

• Không phải cứ tự nhiên là an toàn
• Nhiều loại ảnh hưởng tới nồng độ thuốc
• Có thể gây thải ghép hoặc gây độc
• Không tự dùng theo lời mách
• Hỏi trung tâm điều trị trước

Một loại thảo dược tưởng vô hại có thể làm nồng độ thuốc tụt xuống mức nguy hiểm.

Tác dụng phụ thường gặp

• Run tay
• Đau đầu
• Rối loạn tiêu hoá
• Tăng huyết áp
• Tăng đường huyết
• Thay đổi ở da và lợi

Báo lại tác dụng phụ giúp điều chỉnh chứ không nên tự giảm liều.

Nguy cơ nhiễm trùng

• Cao hơn người bình thường
• Triệu chứng có thể không điển hình
• Có thể không sốt rõ
• Cần đi khám sớm hơn
• Báo tình trạng ghép cho mọi cơ sở y tế

Ngưỡng đi khám của người ghép tạng nên thấp hơn nhiều so với người khác.

Phòng nhiễm trùng

• Rửa tay thường xuyên
• Tránh tiếp xúc người đang ốm
• An toàn thực phẩm nghiêm ngặt
• Tránh đám đông trong giai đoạn nguy cơ cao
• Cẩn thận khi làm vườn và tiếp xúc động vật
• Tiêm chủng theo hướng dẫn

Người sống cùng cũng nên tiêm phòng để tạo lớp bảo vệ cho người ghép.

Về vaccine

• Một số loại không dùng được sau ghép
• Tiêm trước ghép nếu có thể
• Theo hướng dẫn của trung tâm
• Không tự đi tiêm mà chưa hỏi
• Người sống cùng cũng cần tiêm

Vaccine sống thường không được dùng cho người đang ức chế miễn dịch.

An toàn thực phẩm

• Nấu chín kỹ
• Tránh đồ sống và tái
• Tránh sữa chưa tiệt trùng
• Rửa rau quả thật kỹ
• Bảo quản lạnh nghiêm ngặt
• Cẩn trọng khi ăn ngoài

Những món mà người khác ăn không sao lại có thể gây nhiễm trùng nặng ở người ghép.

Tầm soát ung thư

• Nguy cơ cao hơn do ức chế miễn dịch
• Đặc biệt là ung thư da
• Che nắng và dùng kem chống nắng
• Kiểm tra da định kỳ
• Tầm soát các loại khác theo hướng dẫn

Che nắng cẩn thận là biện pháp đơn giản mà rất quan trọng với người ghép tạng.

Khi bị ốm

• Không tự ngừng thuốc ức chế miễn dịch
• Báo trung tâm điều trị
• Không tự mua kháng sinh
• Chú ý khi nôn hoặc tiêu chảy làm mất thuốc
• Đi khám sớm

Nôn ngay sau khi uống thuốc là tình huống cần liên hệ trung tâm để được hướng dẫn.

Khi đi khám nơi khác

• Báo ngay là mình đã ghép tạng
• Mang danh sách thuốc đang dùng
• Mang giấy tờ của trung tâm ghép
• Nhắc kiểm tra tương tác trước khi kê đơn
• Liên hệ trung tâm khi có thay đổi lớn

Một tờ giấy ghi rõ tình trạng ghép và danh sách thuốc nên luôn có trong ví.

Cách nghĩ thực tế

• Đúng giờ quan trọng như đủ liều
• Hỏi trước khi dùng bất cứ thứ gì mới
• Báo tác dụng phụ thay vì tự giảm liều
• Ngưỡng đi khám nên thấp
• Che nắng và an toàn thực phẩm rất quan trọng

Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi hướng dẫn cụ thể do trung tâm ghép đưa ra.

Câu hỏi thường gặp