Khám sức khoẻ định kỳ — nhìn vào đâu

Khám sức khoẻ định kỳ chỉ có giá trị khi người ta hiểu con số nói gì và làm gì với nó.

Nguyên tắc chung

• Danh mục nên phù hợp với tuổi và nguy cơ
• Không phải càng nhiều càng tốt
• Xu hướng quan trọng hơn một lần đo
• Giữ lại kết quả các lần trước
• Kết quả cần được bác sĩ giải thích

Giữ kết quả cũ để so sánh là điều đơn giản mà nhiều người không làm.

Nhóm chỉ số về gan

• Men gan
• Bilirubin
• Albumin
• Chức năng đông máu
• Siêu âm gan khi có chỉ định

Albumin và chức năng đông máu phản ánh khả năng tổng hợp của gan tốt hơn men gan.

Nhóm chỉ số về thận

• Creatinin máu
• Mức lọc cầu thận ước tính
• Đạm trong nước tiểu
• Tổng phân tích nước tiểu
• Điện giải đồ khi cần

Rất nhiều đợt khám sức khoẻ bỏ qua xét nghiệm nước tiểu dù nó rất rẻ và hữu ích.

Nhóm chỉ số về chuyển hoá

• Đường huyết
• Chỉ số đường huyết dài hạn
• Mỡ máu
• Cân nặng và vòng bụng
• Huyết áp

Vòng bụng là chỉ số đơn giản nhưng phản ánh nguy cơ chuyển hoá khá tốt.

Nhóm chỉ số về tim mạch

• Huyết áp
• Mỡ máu
• Điện tâm đồ khi có chỉ định
• Đánh giá nguy cơ tổng thể
• Tiền sử gia đình

Đánh giá nguy cơ tổng thể có ý nghĩa hơn là nhìn từng con số riêng lẻ.

Về khái niệm khoảng bình thường

• Là khoảng của phần lớn người khoẻ mạnh
• Không phải ranh giới tuyệt đối
• Hơi lệch không luôn là bệnh
• Trong khoảng cũng không luôn là ổn
• Cần đọc trong bối cảnh cụ thể

Một con số sát mép trên trong nhiều lần liên tiếp đáng chú ý hơn một lần vượt nhẹ.

Giá trị của xu hướng

• So sánh nhiều lần đo
• Thấy được chiều thay đổi
• Phát hiện vấn đề sớm hơn
• Cần giữ kết quả cũ
• Ghi lại vào một chỗ cố định

Creatinin tăng dần qua ba năm liên tiếp có ý nghĩa dù vẫn nằm trong khoảng bình thường.

Chuẩn bị trước khi đi khám

• Hỏi có cần nhịn ăn không
• Mang kết quả các lần trước
• Mang danh sách thuốc đang dùng
• Ghi lại triệu chứng nếu có
• Ghi tiền sử gia đình
• Chuẩn bị câu hỏi muốn hỏi

Danh sách thuốc và thực phẩm chức năng ảnh hưởng tới nhiều chỉ số xét nghiệm.

Sau khi có kết quả

• Hỏi bác sĩ giải thích những điểm chưa rõ
• Hỏi chỉ số nào cần theo dõi tiếp
• Hỏi khi nào cần kiểm tra lại
• Hỏi cần thay đổi gì trong lối sống
• Không bỏ qua bất thường nhẹ

Bất thường nhẹ được bỏ qua năm này sang năm khác là cách nhiều bệnh tiến triển âm thầm.

Những bất thường hay bị bỏ qua

• Men gan tăng nhẹ
• Đạm trong nước tiểu
• Thiếu máu nhẹ
• Đường huyết ở mức ranh giới
• Creatinin tăng dần

Thiếu máu không rõ nguyên nhân luôn cần được tìm nguồn chứ không chỉ bổ sung sắt.

Về việc làm quá nhiều xét nghiệm

• Có thể phát hiện bất thường không có ý nghĩa
• Dẫn tới lo lắng không cần thiết
• Dẫn tới can thiệp thừa
• Tốn kém
• Nên chọn danh mục phù hợp

Nhiều xét nghiệm hơn không đồng nghĩa với sức khoẻ tốt hơn.

Những gì xét nghiệm không thay thế được

• Khám lâm sàng
• Hỏi bệnh sử
• Quan sát triệu chứng
• Đánh giá tổng thể
• Trao đổi với bác sĩ

Kết quả đẹp không loại trừ được một triệu chứng đang có thật.

Về siêu âm bụng

• Nhìn được gan, thận, túi mật và lách
• Không có tia xạ
• Phát hiện nhiều vấn đề tình cờ
• Hạn chế khi nhiều hơi trong ruột
• Không thay thế được các xét nghiệm máu

Rất nhiều trường hợp gan nhiễm mỡ và sỏi mật được phát hiện tình cờ qua siêu âm.

Tầm soát theo tuổi

• Tầm soát ung thư theo khuyến cáo
• Kiểm tra thị lực và thính lực
• Đánh giá mật độ xương ở nhóm nguy cơ
• Khám răng miệng
• Tiêm chủng cho người lớn

Tầm soát đúng đối tượng và đúng thời điểm có giá trị hơn nhiều so với làm nhiều xét nghiệm máu.

Cách nghĩ thực tế

• Xu hướng quan trọng hơn một lần đo
• Giữ lại kết quả các lần trước
• Đừng bỏ qua bất thường nhẹ
• Xét nghiệm nước tiểu rất đáng làm
• Nhiều xét nghiệm hơn không phải luôn tốt hơn

Nội dung này mang tính thông tin chung; danh mục khám cụ thể nên do bác sĩ tư vấn.

Câu hỏi thường gặp