Thuốc và nội tạng — những điều cần cẩn trọng

Mọi thứ uống vào đều phải đi qua gan và thận, nên hai cơ quan này chịu tác động của thuốc nhiều nhất.

Gan xử lý thuốc thế nào

• Chuyển hoá thuốc thành dạng dễ thải
• Một số sản phẩm trung gian có thể độc
• Khả năng xử lý có giới hạn
• Bị ảnh hưởng bởi tuổi và bệnh nền
• Bị ảnh hưởng bởi rượu

Uống rượu cùng một số thuốc làm tăng nguy cơ tổn thương gan đáng kể.

Thận thải thuốc thế nào

• Lọc thuốc và sản phẩm chuyển hoá ra nước tiểu
• Nồng độ thuốc trong thận có thể rất cao
• Chức năng thận giảm thì thuốc tích tụ
• Liều phải điều chỉnh theo mức lọc
• Mất nước làm tăng nguy cơ

Uống thuốc khi đang mất nước là tình huống rủi ro cho thận mà nhiều người không nghĩ tới.

Những nhóm cần cẩn trọng với thận

• Một số thuốc giảm đau chống viêm
• Một số kháng sinh
• Thuốc cản quang
• Một số thuốc lợi tiểu khi dùng sai
• Một số thuốc điều trị khác

Kết hợp nhiều thuốc ảnh hưởng thận cùng lúc làm nguy cơ tăng lên rõ rệt.

Những nhóm cần cẩn trọng với gan

• Một số thuốc hạ sốt giảm đau khi quá liều
• Một số kháng sinh
• Một số thuốc điều trị lao
• Một số thuốc hạ mỡ máu
• Nhiều loại thảo dược

Quá liều thuốc hạ sốt do dùng nhiều loại trùng hoạt chất là nguyên nhân tổn thương gan rất hay gặp.

Về việc trùng hoạt chất

• Nhiều thuốc cảm phối hợp chứa cùng hoạt chất
• Dùng nhiều loại cùng lúc dễ quá liều
• Đọc kỹ thành phần trên nhãn
• Hỏi dược sĩ khi không chắc
• Không tự tăng liều khi thấy chưa đỡ

Uống thuốc cảm phối hợp rồi uống thêm thuốc hạ sốt riêng là cách quá liều mà không biết.

Thực phẩm chức năng và thảo dược

• Không phải cứ tự nhiên là an toàn
• Thành phần không phải lúc nào cũng rõ
• Có thể tương tác với thuốc đang dùng
• Có thể ảnh hưởng tới kết quả xét nghiệm
• Cần kể ra khi đi khám
• Ngừng ngay khi có dấu hiệu bất thường

Rất nhiều người không nghĩ rằng cần kể thực phẩm chức năng khi bác sĩ hỏi về thuốc.

Tương tác thuốc

• Một thuốc có thể làm tăng hoặc giảm tác dụng thuốc khác
• Có thể làm tăng độc tính
• Có thể làm mất hiệu quả
• Nguy cơ tăng theo số lượng thuốc
• Cần được rà soát định kỳ

Người dùng nhiều loại thuốc nên được rà soát lại danh sách ít nhất mỗi năm một lần.

Người cao tuổi

• Thường dùng nhiều thuốc
• Chức năng gan thận giảm theo tuổi
• Nhạy cảm hơn với tác dụng phụ
• Nguy cơ tương tác cao
• Cần rà soát và giảm bớt khi có thể

Bớt được một loại thuốc không cần thiết đôi khi có lợi hơn thêm một loại mới.

Nguyên tắc dùng thuốc an toàn

• Chỉ dùng khi thật sự cần
• Đúng liều và đúng thời gian
• Không tự tăng liều
• Không dùng lại đơn cũ
• Không chia thuốc cho người khác
• Đọc kỹ hướng dẫn

Đơn thuốc được kê cho một tình huống cụ thể tại một thời điểm cụ thể.

Giữ danh sách thuốc

• Ghi tên thuốc và liều
• Ghi cả thực phẩm chức năng
• Cập nhật khi có thay đổi
• Mang theo mỗi lần đi khám
• Chụp ảnh lưu trong điện thoại

Một tấm ảnh chụp danh sách thuốc trong điện thoại giải quyết được rất nhiều tình huống.

Khi được kê thuốc mới

• Báo tất cả những gì đang dùng
• Báo tiền sử dị ứng
• Báo tình trạng gan thận nếu có
• Hỏi tác dụng phụ cần chú ý
• Hỏi khi nào cần báo lại
• Hỏi có cần xét nghiệm theo dõi không

Một số thuốc cần xét nghiệm theo dõi định kỳ và người bệnh nên biết điều đó.

Dấu hiệu cần báo bác sĩ

• Vàng da hoặc nước tiểu sẫm
• Giảm lượng nước tiểu
• Phù chân
• Buồn nôn và chán ăn kéo dài
• Nổi ban
• Mệt mỏi bất thường

Những dấu hiệu này có thể là biểu hiện sớm của tổn thương gan hoặc thận do thuốc.

Khi bị ốm hoặc mất nước

• Nguy cơ tổn thương thận tăng
• Một số thuốc cần tạm ngừng theo hướng dẫn
• Không tự quyết định mà hỏi bác sĩ
• Bù nước đầy đủ
• Báo lại nếu không ăn uống được

Một số bác sĩ đưa ra hướng dẫn cụ thể cho ngày ốm và hướng dẫn đó rất đáng giữ.

Cách nghĩ thực tế

• Gan và thận xử lý gần như mọi thứ ta uống
• Thảo dược không đồng nghĩa với an toàn
• Đọc kỹ thành phần để tránh trùng hoạt chất
• Giữ và mang theo danh sách thuốc
• Bớt thuốc không cần thiết cũng là điều trị

Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi quyết định về thuốc cần do bác sĩ đưa ra.

Câu hỏi thường gặp