Khi chức năng thận giảm tới mức cơ thể không tự duy trì được nữa, người bệnh đứng trước một số lựa chọn quan trọng.
Các hướng chính
- Lọc máu tại cơ sở y tế
- Lọc màng bụng tại nhà
- Ghép thận
- Điều trị bảo tồn không lọc
- Mỗi hướng phù hợp với hoàn cảnh khác nhau
Không có lựa chọn nào tốt nhất cho mọi người, điều quan trọng là phù hợp với từng hoàn cảnh.
Lọc máu hoạt động thế nào
- Máu được dẫn ra ngoài qua đường mạch máu
- Đi qua màng lọc nhân tạo
- Chất thải và nước dư được loại bỏ
- Máu sạch trở lại cơ thể
- Thực hiện theo lịch cố định
Quá trình này thay thế một phần chức năng lọc chứ không thay thế mọi việc thận làm.
Về đường mạch máu
- Cần được tạo trước khi bắt đầu lọc
- Cần thời gian để trưởng thành
- Bảo vệ tay có đường mạch máu
- Không lấy máu hay đo huyết áp ở tay đó
- Ống thông tạm thời có nhiều nguy cơ hơn
Chuẩn bị đường mạch máu sớm là một trong những quyết định quan trọng nhất.
Lọc màng bụng
- Dùng chính màng bụng làm màng lọc
- Dịch được đưa vào và tháo ra qua ống
- Thực hiện tại nhà
- Có thể làm ban ngày hoặc ban đêm
- Cần được huấn luyện kỹ
- Đòi hỏi vệ sinh nghiêm ngặt
Ưu điểm lớn nhất là sự chủ động, nhưng nó đòi hỏi kỷ luật cao trong vệ sinh.
So sánh về nhịp sống
- Lọc máu theo lịch cố định tại cơ sở
- Cần sắp xếp đi lại
- Lọc màng bụng linh hoạt hơn về địa điểm
- Nhưng cần làm hằng ngày
- Chọn theo hoàn cảnh sống và công việc
Người ở xa cơ sở y tế thường thấy lọc màng bụng phù hợp hơn.
Ghép thận
- Thay thế chức năng tốt nhất
- Cần nguồn thận phù hợp
- Cần phẫu thuật
- Dùng thuốc ức chế miễn dịch lâu dài
- Theo dõi định kỳ suốt đời
- Không phải ai cũng đủ điều kiện
Ghép thận không phải là kết thúc điều trị mà là chuyển sang một chế độ theo dõi khác.
Điều trị bảo tồn
- Không thực hiện lọc
- Tập trung kiểm soát triệu chứng
- Duy trì chất lượng sống
- Là lựa chọn hợp lý với một số người
- Cần được bàn kỹ với bác sĩ và gia đình
Với người rất cao tuổi và nhiều bệnh nền, đây có thể là lựa chọn phù hợp hơn.
Chuẩn bị trước khi bắt đầu
- Tìm hiểu về từng phương pháp
- Thăm cơ sở lọc nếu được
- Nói chuyện với người đang điều trị
- Bàn với gia đình
- Sắp xếp công việc và tài chính
- Chuẩn bị đường mạch máu hoặc ống theo kế hoạch
Người được chuẩn bị trước thường thích nghi tốt hơn nhiều so với người bắt đầu trong tình huống cấp cứu.
Dinh dưỡng khi lọc
- Nhu cầu khác với giai đoạn trước lọc
- Thường cần nhiều đạm hơn
- Chú ý kali và phốt pho
- Hạn chế nước theo hướng dẫn
- Cần tư vấn dinh dưỡng chuyên biệt
Chế độ ăn thay đổi khi bắt đầu lọc, nên lời khuyên cũ có thể không còn đúng.
Về lượng nước
- Thường phải hạn chế
- Theo dõi cân nặng giữa các lần lọc
- Tăng cân nhiều giữa hai lần là dấu hiệu
- Giảm muối giúp bớt khát
- Có nhiều mẹo giảm cảm giác khát
Giảm muối là cách hiệu quả nhất để bớt khát khi phải hạn chế nước.
Những vấn đề thường gặp
- Mệt sau buổi lọc
- Tụt huyết áp trong khi lọc
- Chuột rút
- Ngứa da
- Khó ngủ
- Báo lại để được điều chỉnh
Nhiều vấn đề trong số này có thể được cải thiện khi điều chỉnh thông số lọc.
Mặt tinh thần
- Thay đổi lớn trong cuộc sống
- Cảm giác mất tự do
- Lo lắng về tương lai
- Ảnh hưởng tới công việc và gia đình
- Nên được nói ra và hỗ trợ
- Kết nối với người cùng hoàn cảnh giúp ích
Giai đoạn đầu sau khi bắt đầu lọc thường là lúc khó khăn nhất về tinh thần.
Duy trì cuộc sống
- Nhiều người vẫn đi làm được
- Vẫn đi du lịch được nếu sắp xếp trước
- Duy trì vận động ở mức phù hợp
- Giữ các hoạt động có ý nghĩa
- Bàn với đội ngũ điều trị về kế hoạch
Nhiều cơ sở lọc máu có thể sắp xếp cho người bệnh lọc khi đi xa nếu báo trước.
Vai trò của gia đình
- Hỗ trợ đi lại và sinh hoạt
- Hỗ trợ thực hiện lọc tại nhà nếu chọn
- Cùng tham gia buổi tư vấn
- Hiểu chế độ ăn để nấu phù hợp
- Cũng cần được hỗ trợ
Người nhà thường là người đảm nhận phần lớn thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày.
Cách nghĩ thực tế
- Có nhiều lựa chọn chứ không chỉ một
- Chuẩn bị sớm cho kết quả tốt hơn
- Đường mạch máu cần thời gian trưởng thành
- Dinh dưỡng thay đổi khi bắt đầu lọc
- Mặt tinh thần cần được quan tâm
Nội dung này mang tính thông tin chung; lựa chọn phương pháp cần do bác sĩ chuyên khoa tư vấn.
Câu hỏi thường gặp
Lọc máu và lọc màng bụng khác nhau thế nào?
Lọc máu thường thực hiện tại cơ sở y tế theo lịch cố định qua đường mạch máu. Lọc màng bụng dùng chính màng bụng để lọc và có thể làm tại nhà hằng ngày.
Có phải cứ suy thận là phải lọc máu không?
Không. Quyết định phụ thuộc mức chức năng còn lại, triệu chứng và nhiều yếu tố khác. Một số người phù hợp với ghép thận, một số chọn hướng điều trị bảo tồn.
Vì sao cần chuẩn bị đường mạch máu sớm?
Vì đường mạch máu cần thời gian để trưởng thành và dùng được. Chuẩn bị sớm giúp tránh phải dùng ống thông tạm thời vốn có nhiều nguy cơ hơn.
Ghép thận có phải là chữa khỏi không?
Ghép thận thay thế chức năng rất tốt nhưng người ghép vẫn cần dùng thuốc ức chế miễn dịch lâu dài và theo dõi định kỳ suốt đời.