Dạ dày và ruột — hành trình của một bữa ăn

Hệ tiêu hoá là một dây chuyền dài, và biết triệu chứng xuất phát từ khâu nào giúp hiểu vấn đề rõ hơn nhiều.

Miệng và thực quản

• Nhai nghiền nhỏ thức ăn
• Nước bọt bắt đầu tiêu hoá tinh bột
• Thực quản đẩy thức ăn xuống
• Cơ thắt dưới ngăn trào ngược
• Vấn đề ở đây gây nuốt nghẹn hoặc nóng rát

Nuốt nghẹn tăng dần là triệu chứng luôn cần được khám sớm.

Dạ dày

• Chứa và nghiền thức ăn
• Tiết acid và men tiêu hoá đạm
• Acid cũng diệt phần lớn vi sinh vật
• Đẩy thức ăn xuống ruột từ từ
• Có lớp nhầy tự bảo vệ

Khi lớp bảo vệ bị phá vỡ thì chính acid của dạ dày gây tổn thương niêm mạc.

Ruột non

• Nơi diễn ra phần lớn tiêu hoá
• Nhận men từ tuỵ và mật từ gan
• Hấp thu gần như toàn bộ dinh dưỡng
• Diện tích hấp thu rất lớn
• Vấn đề ở đây gây kém hấp thu và sụt cân

Người ăn bình thường mà vẫn sụt cân thường có vấn đề ở khâu hấp thu.

Đại tràng

• Hấp thu nước và muối khoáng
• Chứa phần lớn hệ vi sinh đường ruột
• Tạo khuôn phân
• Vấn đề ở đây gây táo bón hoặc tiêu chảy
• Cũng là nơi hay có tổn thương cần tầm soát

Thay đổi thói quen đi ngoài kéo dài là dấu hiệu quan trọng ở đoạn này.

Nhu động ruột

• Các đợt co bóp đẩy thức ăn đi
• Tốc độ ảnh hưởng tới triệu chứng
• Quá nhanh gây tiêu chảy
• Quá chậm gây táo bón
• Chịu ảnh hưởng của thần kinh và hormone
• Cũng chịu ảnh hưởng của căng thẳng

Mối liên hệ giữa ruột và hệ thần kinh giải thích vì sao căng thẳng ảnh hưởng tới tiêu hoá.

Những triệu chứng thường gặp

• Đầy bụng và nhiều hơi
• Ợ hơi ợ chua
• Đau bụng
• Buồn nôn
• Táo bón hoặc tiêu chảy
• Thay đổi hình dạng phân

Phần lớn những triệu chứng này rất phổ biến và không phải lúc nào cũng do bệnh nặng.

Đầy bụng và sinh hơi

• Có thể do nuốt nhiều không khí
• Có thể do vi khuẩn lên men trong ruột
• Có thể do dạ dày làm rỗng chậm
• Liên quan tới một số loại thực phẩm
• Ăn nhanh làm nặng thêm

Ăn chậm và nhai kỹ là biện pháp đơn giản mà nhiều người thấy hiệu quả.

Về kém dung nạp một số loại đường

• Đường không được hấp thu hết ở ruột non
• Xuống đại tràng và bị lên men
• Gây đầy hơi và tiêu chảy
• Hay gặp với đường trong sữa
• Mức độ khác nhau tuỳ người

Nhiều người phát hiện ra mối liên hệ với sữa khi thử ngừng vài tuần.

Vai trò của hệ vi sinh

• Lên men chất xơ
• Tạo một số vitamin
• Cạnh tranh với vi khuẩn gây bệnh
• Ảnh hưởng tới miễn dịch
• Bị ảnh hưởng bởi kháng sinh và chế độ ăn

Chế độ ăn đa dạng và nhiều chất xơ là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất tới hệ vi sinh.

Những dấu hiệu cảnh báo

• Sụt cân không chủ ý
• Phân có máu
• Phân đen như hắc ín
• Nôn ra máu
• Nuốt nghẹn
• Thiếu máu không rõ nguyên nhân

Những dấu hiệu này luôn cần được khám chứ không nên tự điều trị.

Thay đổi thói quen đi ngoài

• Kéo dài nhiều tuần
• Thay đổi hình dạng phân
• Cảm giác đi không hết
• Đặc biệt quan trọng ở người trung niên trở lên
• Cần được đánh giá

Sự thay đổi so với thói quen vốn có của chính mình mới là điều đáng chú ý.

Những yếu tố lối sống

• Ăn đủ chất xơ
• Uống đủ nước
• Vận động đều đặn
• Ăn chậm và đúng giờ
• Ngủ đủ
• Quản lý căng thẳng

Vận động ảnh hưởng tới nhu động ruột nhiều hơn nhiều người nghĩ.

Về cảm giác đói và no

• Dạ dày căng ra gửi tín hiệu no
• Hormone từ ruột cũng tham gia
• Tín hiệu no đến chậm hơn việc ăn
• Ăn nhanh thì tín hiệu tới khi đã quá no
• Ăn chậm giúp nhận ra đúng lúc

Cảm giác no phản ánh thể tích nhiều hơn là phản ánh năng lượng đã nạp vào.

Khi nào cần đi khám

• Có dấu hiệu cảnh báo
• Triệu chứng kéo dài không đỡ
• Đau bụng dữ dội
• Nôn kéo dài
• Sốt kèm triệu chứng tiêu hoá
• Có tiền sử gia đình về bệnh đường ruột

Tiền sử gia đình có người mắc bệnh đại tràng là thông tin cần nói với bác sĩ.

Cách nghĩ thực tế

• Mỗi đoạn hỏng cho một kiểu triệu chứng
• Sụt cân gợi ý vấn đề hấp thu
• Đầy bụng có nhiều nguyên nhân
• Thay đổi thói quen đi ngoài cần được đánh giá
• Dấu hiệu cảnh báo thì không tự điều trị

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị cần do bác sĩ thực hiện.

Câu hỏi thường gặp