Trào ngược dạ dày thực quản — hiểu và xử lý

Trào ngược là một trong những vấn đề tiêu hoá phổ biến nhất và cũng bị xem nhẹ nhiều nhất.

Cơ chế

• Cơ thắt dưới thực quản đóng không kín
• Dịch dạ dày trào ngược lên
• Thực quản không có lớp bảo vệ như dạ dày
• Gây kích ứng và viêm
• Lặp lại lâu dài gây biến đổi niêm mạc

Thực quản không được thiết kế để tiếp xúc với acid, đó là gốc rễ của vấn đề.

Những yếu tố làm nặng thêm

• Bữa ăn quá no
• Nằm ngay sau khi ăn
• Thừa cân, nhất là mỡ bụng
• Hút thuốc
• Rượu bia
• Một số thuốc

Áp lực từ mỡ bụng đẩy dạ dày lên và làm cơ thắt dễ mở hơn.

Triệu chứng điển hình

• Nóng rát sau xương ức
• Ợ chua
• Cảm giác thức ăn trào lên
• Nặng hơn khi nằm hoặc cúi
• Nặng hơn sau bữa ăn no

Triệu chứng tăng khi nằm là đặc điểm giúp phân biệt với nhiều nguyên nhân khác.

Triệu chứng ngoài tiêu hoá

• Ho mạn tính
• Khàn tiếng
• Cảm giác vướng ở cổ
• Đau họng kéo dài
• Làm nặng thêm hen
• Mòn men răng

Nhiều người đi khám tai mũi họng nhiều lần trước khi biết nguyên nhân nằm ở dạ dày.

Khi nào là bệnh cần điều trị

• Triệu chứng lặp lại nhiều lần mỗi tuần
• Ảnh hưởng tới giấc ngủ
• Ảnh hưởng tới sinh hoạt
• Phải dùng thuốc thường xuyên
• Có biến chứng

Phải dùng thuốc giảm acid liên tục là dấu hiệu nên đi khám chứ không nên tự duy trì.

Thay đổi bữa ăn

• Ăn ít hơn mỗi bữa
• Chia nhiều bữa nhỏ
• Không ăn sát giờ ngủ
• Ăn chậm
• Nhận diện món làm nặng thêm với riêng mình
• Hạn chế đồ chiên rán

Danh sách món kiêng khác nhau tuỳ người nên tự ghi lại hữu ích hơn danh sách chung.

Về tư thế và giấc ngủ

• Không nằm trong vài giờ sau ăn
• Kê cao cả phần đầu giường
• Không chỉ chồng thêm gối
• Nằm nghiêng trái có thể đỡ hơn
• Mặc đồ không bó chặt bụng

Chồng nhiều gối làm gập bụng và có thể làm áp lực trong bụng tăng thêm.

Cân nặng và lối sống

• Giảm cân cải thiện rõ ở người thừa cân
• Bỏ thuốc lá
• Hạn chế rượu bia
• Không vận động mạnh ngay sau ăn
• Quản lý căng thẳng

Với người thừa cân, giảm cân thường là biện pháp có hiệu quả bền nhất.

Về thuốc giảm acid

• Có nhiều nhóm khác nhau
• Dùng theo chỉ định và đúng thời điểm
• Một số loại uống trước ăn
• Không tự dùng kéo dài nhiều tháng
• Có tác dụng phụ khi dùng rất lâu
• Hỏi bác sĩ khi cần dùng dài hạn

Uống thuốc giảm acid sau khi đã ợ nóng thì hiệu quả kém hơn nhiều so với uống đúng thời điểm.

Những thuốc có thể làm nặng thêm

• Một số thuốc giảm đau chống viêm
• Một số thuốc huyết áp
• Một số thuốc hen
• Không tự ngừng thuốc điều trị bệnh khác
• Báo bác sĩ để cân nhắc

Danh sách thuốc đang dùng là thứ nên mang theo khi đi khám vì lý do này.

Dấu hiệu cảnh báo

• Nuốt nghẹn tăng dần
• Sụt cân
• Nôn ra máu
• Phân đen
• Thiếu máu
• Đau khi nuốt

Nuốt nghẹn tăng dần là dấu hiệu luôn cần được nội soi đánh giá.

Về nội soi

• Cho phép nhìn trực tiếp niêm mạc
• Đánh giá mức tổn thương
• Lấy mẫu khi cần
• Không phải ai trào ngược cũng cần nội soi
• Chỉ định do bác sĩ đưa ra

Nội soi được chỉ định khi có dấu hiệu cảnh báo hoặc khi điều trị không hiệu quả.

Biến chứng lâu dài

• Viêm loét thực quản
• Hẹp thực quản
• Biến đổi niêm mạc cần theo dõi
• Ảnh hưởng tới hô hấp
• Mòn men răng

Đây là lý do trào ngược kéo dài không nên được xem là chuyện nhỏ.

Trào ngược ở trẻ nhỏ

• Trớ sữa ở trẻ nhỏ khá thường gặp
• Phần lớn cải thiện khi lớn
• Chú ý nếu trẻ không tăng cân
• Chú ý nếu trẻ quấy khóc nhiều khi bú
• Không tự dùng thuốc cho trẻ

Trẻ trớ nhiều nhưng vẫn tăng cân tốt và chơi bình thường thường không đáng lo.

Những hiểu lầm thường gặp

• Nghĩ cứ ợ nóng là do thừa acid
• Nghĩ uống sữa làm dịu lâu dài
• Nghĩ chỉ cần kiêng đồ chua
• Nghĩ dùng thuốc là đủ mà không đổi lối sống
• Nghĩ trào ngược chỉ là chuyện khó chịu

Sữa làm dịu ngay lúc uống nhưng sau đó có thể kích thích tiết acid nhiều hơn.

Cách nghĩ thực tế

• Triệu chứng tăng khi nằm là đặc điểm gợi ý
• Có thể biểu hiện bằng ho và khàn tiếng
• Thay đổi lối sống là nền tảng
• Kê cao đầu giường chứ không chồng gối
• Nuốt nghẹn hoặc sụt cân phải đi khám

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị cần do bác sĩ thực hiện.

Câu hỏi thường gặp