Đây là tình trạng rất phổ biến, ảnh hưởng nhiều tới chất lượng sống, và lại hay bị xem nhẹ vì xét nghiệm bình thường.
Đặc điểm chung
- Đau bụng tái đi tái lại
- Liên quan tới việc đi ngoài
- Thay đổi tần suất hoặc hình dạng phân
- Đầy hơi và chướng bụng
- Kéo dài nhiều tháng
Điểm chung là triệu chứng liên quan chặt tới hoạt động của ruột.
Rối loạn chức năng nghĩa là gì
- Ruột hoạt động bất thường
- Không có tổn thương nhìn thấy được
- Xét nghiệm và nội soi thường bình thường
- Không có nghĩa là triệu chứng không thật
- Có cơ chế sinh học rõ ràng
Nghe nói không có gì bất thường khiến nhiều người bệnh cảm thấy không được tin.
Những cơ chế được nhắc tới
- Nhu động ruột bất thường
- Ruột nhạy cảm hơn với kích thích bình thường
- Thay đổi hệ vi sinh đường ruột
- Tương tác giữa não và ruột
- Sau một đợt nhiễm trùng đường ruột
Nhiều người kể rằng triệu chứng bắt đầu sau một đợt tiêu chảy nhiễm trùng.
Các dạng thường gặp
- Thiên về tiêu chảy
- Thiên về táo bón
- Hỗn hợp cả hai
- Dạng ảnh hưởng tới cách tiếp cận
- Có thể thay đổi theo thời gian
Biết mình thuộc dạng nào giúp chọn hướng xử lý phù hợp hơn.
Những yếu tố kích phát
- Một số loại thực phẩm
- Bữa ăn lớn
- Căng thẳng
- Thiếu ngủ
- Thay đổi nếp sinh hoạt
- Chu kỳ nội tiết ở nữ
Yếu tố kích phát rất khác nhau giữa từng người nên việc tự tìm ra là cần thiết.
Nhật ký ăn uống và triệu chứng
- Ghi món ăn và thời điểm
- Ghi triệu chứng xuất hiện
- Ghi mức căng thẳng và giấc ngủ
- Ghi trong vài tuần
- Tìm mối liên hệ lặp lại
- Mang theo khi đi khám
Mối liên hệ thật thường chỉ lộ ra khi nhìn dữ liệu của vài tuần chứ không phải vài ngày.
Về chế độ ăn loại trừ
- Một số chế độ ăn được nghiên cứu cho tình trạng này
- Thường gồm giai đoạn loại trừ rồi thử lại từng nhóm
- Không nên tự kiêng lâu dài nhiều nhóm
- Nguy cơ thiếu dinh dưỡng
- Nên có hướng dẫn của chuyên gia dinh dưỡng
Tự kiêng quá nhiều nhóm thực phẩm trong thời gian dài gây hại hơn là giúp.
Những điều chỉnh chung
- Ăn đúng giờ và không bỏ bữa
- Ăn chậm
- Chia nhỏ bữa
- Hạn chế đồ uống có ga
- Hạn chế cà phê và rượu nếu thấy liên quan
- Uống đủ nước
Ăn vội và bỏ bữa là hai thói quen làm triệu chứng nặng lên ở rất nhiều người.
Vai trò của căng thẳng
- Não và ruột liên hệ hai chiều
- Căng thẳng ảnh hưởng tới nhu động
- Cũng ảnh hưởng tới mức nhạy cảm
- Triệu chứng lại làm tăng lo lắng
- Cắt vòng xoáy này có giá trị
Lo lắng về triệu chứng có thể chính là thứ làm triệu chứng nặng thêm.
Những hướng hỗ trợ
- Kỹ thuật thư giãn
- Vận động đều đặn
- Cải thiện giấc ngủ
- Liệu pháp tâm lý trong một số trường hợp
- Thuốc theo chỉ định cho triệu chứng cụ thể
Vận động đều đặn có tác dụng với cả nhu động ruột lẫn mức căng thẳng.
Về thuốc
- Điều trị theo triệu chứng nổi bật
- Có thuốc cho dạng táo bón và dạng tiêu chảy
- Có thuốc giảm co thắt
- Không có thuốc chữa dứt điểm
- Dùng theo chỉ định của bác sĩ
Mục tiêu là kiểm soát triệu chứng để sống bình thường chứ không phải chữa khỏi hoàn toàn.
Dấu hiệu cần loại trừ bệnh khác
- Sụt cân không chủ ý
- Phân có máu
- Thiếu máu
- Sốt
- Triệu chứng đánh thức ban đêm
- Khởi phát mới ở người lớn tuổi
- Tiền sử gia đình về bệnh đường ruột
Triệu chứng làm người bệnh thức giấc ban đêm gợi ý nguyên nhân thực thể hơn.
Sống chung lâu dài
- Triệu chứng lên xuống theo giai đoạn
- Nhận ra yếu tố kích phát của mình
- Có kế hoạch cho đợt nặng
- Không để bệnh chi phối mọi quyết định
- Giữ sinh hoạt xã hội
Nhiều người thu hẹp cuộc sống vì sợ triệu chứng, và điều đó gây thiệt hại riêng.
Khi đi ăn ngoài hoặc đi xa
- Ăn những món đã biết mình hợp
- Không để bụng quá đói rồi ăn dồn
- Mang theo đồ ăn nhẹ dự phòng
- Biết vị trí nhà vệ sinh làm giảm lo lắng
- Không để bệnh ngăn mình tham gia
Lo lắng về việc không tìm được nhà vệ sinh đôi khi chính là thứ kích phát triệu chứng.
Cách nghĩ thực tế
- Xét nghiệm bình thường không có nghĩa là không có bệnh
- Yếu tố kích phát khác nhau giữa từng người
- Nhật ký giúp tìm ra mối liên hệ
- Không tự kiêng quá nhiều nhóm thực phẩm
- Dấu hiệu cảnh báo thì phải loại trừ bệnh khác
Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán cần do bác sĩ thực hiện sau khi loại trừ.
Câu hỏi thường gặp
Xét nghiệm bình thường thì có phải là không bị gì không?
Không. Hội chứng ruột kích thích là rối loạn chức năng, nghĩa là ruột hoạt động bất thường mà không có tổn thương nhìn thấy được. Triệu chứng là thật.
Căng thẳng có gây ra bệnh này không?
Căng thẳng không phải nguyên nhân duy nhất nhưng nó ảnh hưởng rõ tới triệu chứng thông qua mối liên hệ giữa não và ruột.
Nhật ký ăn uống có ích gì?
Nó giúp nhận ra mối liên hệ giữa món ăn, hoàn cảnh và triệu chứng của riêng mình, vì các yếu tố kích phát khác nhau giữa từng người.
Khi nào cần loại trừ bệnh khác?
Khi có dấu hiệu cảnh báo như sụt cân, phân có máu, thiếu máu, sốt, hoặc khi triệu chứng khởi phát mới ở người lớn tuổi.