Đây là bệnh mà phần lớn người mắc đã sống chung với triệu chứng nhiều năm trước khi được chẩn đoán.
Bệnh hình thành thế nào
- Tiếp xúc kéo dài với chất kích thích đường thở
- Viêm mạn tính ở đường thở
- Đường thở hẹp lại
- Túi khí bị phá huỷ dần
- Luồng khí ra bị hạn chế
- Quá trình diễn ra trong nhiều năm
Khác với hen, hạn chế luồng khí ở đây phần lớn không hồi phục được.
Những nguyên nhân chính
- Hút thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu
- Hút thụ động
- Khói bếp và ô nhiễm trong nhà
- Bụi nghề nghiệp
- Ô nhiễm không khí
- Một số yếu tố di truyền hiếm
Khói bếp củi trong nhà kín là nguyên nhân quan trọng ở nhiều vùng nông thôn.
Triệu chứng
- Ho kéo dài, thường có đờm
- Khó thở tăng dần theo năm tháng
- Khò khè
- Nặng ngực
- Mệt mỏi
- Triệu chứng nặng hơn vào buổi sáng
Người bệnh thường quy ho đờm cho việc hút thuốc và coi đó là bình thường.
Vì sao chẩn đoán muộn
- Triệu chứng tiến triển rất chậm
- Người bệnh tự giảm dần hoạt động
- Quy cho tuổi tác
- Coi ho đờm là bình thường với người hút thuốc
- Chỉ đi khám khi đã ảnh hưởng nhiều
Tự tránh cầu thang và đi chậm lại là cách cơ thể che giấu sự suy giảm.
Chẩn đoán
- Đo chức năng hô hấp là tiêu chuẩn
- Khai thác tiền sử phơi nhiễm
- Chụp phim ngực để loại trừ bệnh khác
- Đánh giá mức triệu chứng
- Đánh giá số đợt cấp trong năm
Không thể chẩn đoán chỉ bằng triệu chứng mà cần đo chức năng hô hấp.
Bỏ thuốc lá
- Là biện pháp quan trọng nhất
- Duy nhất làm chậm rõ tốc độ suy giảm
- Có lợi ở mọi giai đoạn
- Cũng giảm đợt cấp
- Có nhiều hình thức hỗ trợ cai
- Thường cần nhiều lần thử
Không có thuốc nào thay thế được tác dụng của việc bỏ thuốc lá trong bệnh này.
Điều trị bằng thuốc
- Chủ yếu là thuốc hít
- Giúp giãn đường thở và giảm triệu chứng
- Dùng đều đặn theo chỉ định
- Kỹ thuật hít rất quan trọng
- Kiểm tra lại kỹ thuật định kỳ
- Không tự đổi hoặc ngừng thuốc
Người cao tuổi có thể khó phối hợp động tác hít nên cần loại dụng cụ phù hợp.
Phục hồi chức năng hô hấp
- Chương trình tập luyện có giám sát
- Kèm giáo dục về bệnh
- Kèm tư vấn dinh dưỡng
- Cải thiện khả năng gắng sức rõ
- Cải thiện chất lượng sống
- Là can thiệp có bằng chứng tốt
Nhiều người ngạc nhiên vì tập luyện lại giúp họ đỡ khó thở hơn.
Vòng xoáy ít vận động
- Khó thở nên ngại vận động
- Ít vận động nên cơ yếu đi
- Cơ yếu nên gắng sức càng khó thở
- Hoạt động thu hẹp dần
- Phá vỡ vòng này là mục tiêu quan trọng
Đây là lý do nghỉ ngơi hoàn toàn không phải lời khuyên tốt trong bệnh này.
Đợt cấp
- Triệu chứng nặng lên đột ngột
- Đờm tăng hoặc đổi màu
- Khó thở tăng rõ
- Thường do nhiễm trùng hô hấp
- Mỗi đợt có thể làm giảm thêm chức năng
- Cần xử trí sớm theo kế hoạch
Phòng đợt cấp có ý nghĩa với tiên lượng không kém việc điều trị hằng ngày.
Phòng đợt cấp
- Tiêm phòng theo khuyến cáo
- Tránh khói và ô nhiễm
- Dùng thuốc đều đặn
- Tránh tiếp xúc người đang ốm
- Rửa tay thường xuyên
- Có kế hoạch xử trí sớm
Người mắc bệnh này thuộc nhóm được khuyến cáo tiêm phòng cúm và một số vaccine khác.
Dinh dưỡng
- Nhiều người sụt cân và mất cơ
- Thở gắng sức tiêu tốn năng lượng
- Ăn chia nhiều bữa nhỏ
- Đủ đạm để giữ khối cơ
- Tránh ăn quá no gây chướng bụng
Bữa ăn quá no đẩy cơ hoành lên và làm khó thở tăng nên chia nhỏ bữa dễ chịu hơn.
Về oxy tại nhà
- Chỉ định cho một số trường hợp cụ thể
- Dựa trên đo lường chứ không dựa trên cảm giác
- Dùng theo đúng liều và thời gian
- Không tự tăng lưu lượng
- An toàn cháy nổ rất quan trọng
Tự tăng lưu lượng oxy vì thấy khó thở có thể gây hậu quả nghiêm trọng ở bệnh này.
Khi nào cần đi khám ngay
- Khó thở tăng nhiều
- Không nói được trọn câu
- Môi hoặc đầu chi tím
- Lơ mơ hoặc lú lẫn
- Sốt cao
- Đau ngực
Lú lẫn ở người mắc bệnh này có thể là dấu hiệu ứ khí carbonic và cần xử trí ngay.
Cách nghĩ thực tế
- Tổn thương không hồi phục nhưng tốc độ thay đổi được
- Bỏ thuốc lá là quyết định lớn nhất
- Tập luyện giúp đỡ khó thở hơn
- Phòng đợt cấp là mục tiêu quan trọng
- Kỹ thuật dùng ống hít quyết định hiệu quả
Nội dung này mang tính thông tin chung; điều trị cụ thể do bác sĩ chuyên khoa quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ thuốc lá khi đã mắc bệnh còn có ích không?
Có, và rất nhiều. Bỏ thuốc là biện pháp duy nhất được chứng minh làm chậm rõ tốc độ suy giảm chức năng phổi, ở bất kỳ giai đoạn nào.
Bệnh này có chữa khỏi được không?
Tổn thương đã có thường không hồi phục. Mục tiêu điều trị là giảm triệu chứng, giảm đợt cấp, cải thiện khả năng gắng sức và làm chậm tiến triển.
Vì sao đợt cấp lại quan trọng?
Mỗi đợt cấp có thể làm chức năng phổi giảm thêm và ảnh hưởng tới tiên lượng, nên phòng đợt cấp là mục tiêu điều trị quan trọng.
Người bệnh có nên tập luyện không?
Có. Phục hồi chức năng hô hấp với tập luyện có giám sát được chứng minh cải thiện khả năng gắng sức và chất lượng sống.