Bệnh thận mạn — làm chậm tiến triển

Khi đã được chẩn đoán bệnh thận mạn, câu hỏi quan trọng nhất không phải là chữa khỏi được không mà là làm sao để giữ được lâu nhất.

Mục tiêu điều trị

• Làm chậm tốc độ suy giảm
• Xử lý nguyên nhân nền
• Kiểm soát biến chứng
• Bảo vệ tim mạch
• Duy trì chất lượng sống

Nhiều người sống rất lâu với bệnh thận mạn khi được quản lý tốt.

Kiểm soát huyết áp

• Là biện pháp có tác động mạnh nhất
• Mục tiêu do bác sĩ đặt cho từng người
• Đo tại nhà và ghi lại
• Uống thuốc đều đặn
• Giảm muối trong ăn uống
• Không tự ngừng thuốc khi thấy ổn

Huyết áp cao vừa là nguyên nhân vừa là hậu quả của bệnh thận nên nó tạo thành vòng xoáy.

Kiểm soát đường huyết

• Quan trọng với người tiểu đường
• Theo dõi theo hướng dẫn
• Một số thuốc cần điều chỉnh liều theo chức năng thận
• Báo bác sĩ khi chức năng thận thay đổi
• Không tự điều chỉnh thuốc

Liều nhiều loại thuốc tiểu đường phải được điều chỉnh khi chức năng thận giảm.

Về đạm trong nước tiểu

• Là dấu hiệu tổn thương màng lọc
• Cũng là yếu tố đẩy nhanh tiến triển
• Có thuốc giúp giảm đạm niệu
• Theo dõi định kỳ
• Giảm được đạm niệu là dấu hiệu tốt

Mức đạm niệu là một trong những chỉ số tiên lượng quan trọng nhất.

Những thuốc cần cẩn trọng

• Một số thuốc giảm đau chống viêm
• Một số kháng sinh
• Thuốc cản quang trong chẩn đoán hình ảnh
• Một số thực phẩm chức năng và thảo dược
• Báo bác sĩ mọi thứ đang dùng

Người có bệnh thận nên hỏi trước khi dùng bất kỳ thuốc giảm đau nào ở nhà thuốc.

Về chế độ ăn

• Giảm muối
• Đạm ở mức phù hợp giai đoạn
• Chú ý kali và phốt pho ở giai đoạn muộn
• Đủ năng lượng để không mất cơ
• Cần được tư vấn cá nhân hoá
• Không tự áp dụng chế độ cực đoan

Chế độ ăn cho bệnh thận thay đổi theo giai đoạn nên lời khuyên chung dễ gây hại.

Về kali

• Thận giảm khả năng thải kali ở giai đoạn muộn
• Kali cao có thể ảnh hưởng tới tim
• Một số thực phẩm rất giàu kali
• Cần được hướng dẫn cụ thể
• Không tự kiêng khi chưa có chỉ định

Kiêng rau quả không cần thiết ở giai đoạn sớm lại gây thiệt hại về dinh dưỡng.

Về lượng nước

• Không phải cứ uống nhiều là tốt
• Giai đoạn muộn có thể cần hạn chế
• Phụ thuộc lượng nước tiểu và tình trạng phù
• Theo hướng dẫn của bác sĩ
• Theo dõi cân nặng hằng ngày nếu được dặn

Lời khuyên uống thật nhiều nước không áp dụng cho mọi người có bệnh thận.

Thiếu máu trong bệnh thận

• Thận giảm kích thích tạo hồng cầu
• Gây mệt mỏi và khó thở khi gắng sức
• Cần được xét nghiệm và điều trị
• Không tự bổ sung sắt khi chưa có chỉ định
• Điều trị giúp cải thiện chất lượng sống rõ

Nhiều người quy mệt mỏi cho tuổi tác trong khi nguyên nhân là thiếu máu điều trị được.

Xương và khoáng chất

• Thận tham gia chuyển hoá vitamin D
• Rối loạn canxi và phốt pho
• Ảnh hưởng tới xương và mạch máu
• Cần theo dõi và điều trị
• Không tự bổ sung canxi hay vitamin D

Rối loạn này diễn ra âm thầm và chỉ phát hiện qua xét nghiệm định kỳ.

Bảo vệ tim mạch

• Người bệnh thận có nguy cơ tim mạch cao
• Kiểm soát huyết áp và mỡ máu
• Không hút thuốc
• Vận động đều đặn
• Kiểm soát cân nặng

Với nhiều người bệnh thận mạn, biến cố tim mạch xảy ra trước cả khi phải lọc máu.

Vận động và lối sống

• Vận động đều đặn ở mức phù hợp
• Ngừng hút thuốc
• Hạn chế rượu bia
• Ngủ đủ
• Kiểm soát cân nặng
• Tiêm chủng theo khuyến cáo

Người bệnh thận thuộc nhóm được khuyến cáo tiêm một số vaccine nhất định.

Theo dõi định kỳ

• Xét nghiệm máu và nước tiểu theo hẹn
• Đo huyết áp thường xuyên
• Theo dõi cân nặng
• Xem lại danh sách thuốc định kỳ
• Ghi lại kết quả để thấy xu hướng

Nhìn xu hướng của mức lọc qua nhiều lần xét nghiệm có ý nghĩa hơn một kết quả đơn lẻ.

Chuẩn bị cho giai đoạn muộn

• Trao đổi sớm về các lựa chọn
• Lọc máu hoặc lọc màng bụng
• Ghép thận nếu phù hợp
• Chuẩn bị trước giúp lựa chọn tốt hơn
• Không nên chờ tới lúc cấp cứu mới bàn

Bàn sớm về các lựa chọn giúp người bệnh chủ động thay vì bị đẩy vào tình thế.

Khi nào cần đi khám ngay

• Phù tăng nhanh
• Khó thở
• Tiểu rất ít hoặc không tiểu
• Buồn nôn và nôn nhiều
• Lú lẫn
• Đau ngực hoặc tim đập bất thường

Những dấu hiệu này gợi ý biến chứng cấp và cần được xử trí ngay.

Cách nghĩ thực tế

• Mục tiêu là làm chậm chứ không phải chữa khỏi
• Huyết áp là yếu tố quan trọng nhất
• Cẩn trọng với thuốc và thực phẩm chức năng
• Chế độ ăn thay đổi theo giai đoạn
• Bàn sớm về các lựa chọn giai đoạn muộn

Nội dung này mang tính thông tin chung; kế hoạch điều trị cụ thể do bác sĩ chuyên khoa quyết định.

Câu hỏi thường gặp