Huyết áp cao — kẻ phá hoại thầm lặng

Huyết áp cao là yếu tố nguy cơ phổ biến nhất của bệnh tim mạch và cũng là yếu tố dễ bỏ qua nhất.

Huyết áp là gì

• Áp lực máu tác động lên thành mạch
• Có hai trị số tâm thu và tâm trương
• Thay đổi theo hoạt động trong ngày
• Cao kéo dài mới là vấn đề
• Một lần đo cao chưa đủ để chẩn đoán

Chẩn đoán dựa trên nhiều lần đo trong nhiều thời điểm chứ không phải một lần.

Vì sao nó nguy hiểm

• Làm dày thành tim và gây suy tim
• Đẩy nhanh xơ vữa mạch máu
• Tăng nguy cơ đột quỵ
• Phá huỷ mạch máu nhỏ ở thận
• Ảnh hưởng tới mắt
• Tất cả diễn ra âm thầm

Huyết áp cao phá huỷ nhiều cơ quan cùng lúc trong khi người bệnh không cảm thấy gì.

Vì sao không có triệu chứng

• Cơ thể thích nghi dần
• Không có thụ thể báo đau ở mạch máu
• Tổn thương tích tụ chậm
• Triệu chứng chỉ xuất hiện khi đã có biến chứng
• Nhức đầu không phải dấu hiệu đáng tin

Nhiều người tin mình biết khi nào huyết áp cao, nhưng cảm giác không đáng tin.

Đo huyết áp đúng cách

• Ngồi nghỉ vài phút trước khi đo
• Lưng tựa và chân chạm sàn
• Tay đặt ngang mức tim
• Không nói chuyện khi đo
• Không đo ngay sau khi uống cà phê hoặc hút thuốc
• Đo hai lần cách nhau ít phút

Đo sai tư thế có thể cho kết quả lệch đáng kể và dẫn tới quyết định sai.

Theo dõi tại nhà

• Cho số liệu thực tế hơn đo ở phòng khám
• Đo vào các thời điểm cố định
• Ghi lại đầy đủ cả những lần bình thường
• Mang sổ ghi khi đi khám
• Kiểm tra máy đo định kỳ

Chỉ ghi lại những lần cao làm bác sĩ có bức tranh sai lệch.

Huyết áp tăng khi gặp bác sĩ

• Hiện tượng khá phổ biến
• Do căng thẳng trong môi trường y tế
• Đo tại nhà giúp phân biệt
• Cần được ghi nhận khi đánh giá
• Không phải ai cao ở phòng khám cũng cần thuốc

Ngược lại cũng có người bình thường ở phòng khám nhưng lại cao khi ở nhà.

Những yếu tố làm tăng huyết áp

• Ăn nhiều muối
• Thừa cân
• Ít vận động
• Rượu bia
• Căng thẳng kéo dài
• Ngưng thở khi ngủ
• Một số thuốc

Ngưng thở khi ngủ là nguyên nhân hay bị bỏ sót ở người huyết áp khó kiểm soát.

Giảm muối

• Biện pháp có bằng chứng rõ nhất
• Phần lớn muối từ đồ chế biến sẵn
• Đọc nhãn thực phẩm
• Giảm nước chấm và đồ muối
• Nấu ăn tại nhà dễ kiểm soát hơn
• Vị giác thích nghi sau vài tuần

Bỏ thói quen chấm thêm nước mắm đã giảm được một lượng muối đáng kể mỗi ngày.

Vận động

• Có tác dụng hạ huyết áp rõ
• Đi bộ nhanh đều đặn là đủ để bắt đầu
• Kết hợp thêm bài tập kháng lực
• Duy trì lâu dài mới giữ được kết quả
• Người có bệnh tim nên hỏi bác sĩ về mức phù hợp

Tác dụng của vận động biến mất khi ngừng tập nên nó phải trở thành thói quen.

Cân nặng và rượu bia

• Giảm cân giúp hạ huyết áp
• Giảm vòng bụng có ý nghĩa riêng
• Rượu bia làm tăng huyết áp
• Giảm lượng uống có tác dụng đo được
• Bỏ thuốc lá bảo vệ mạch máu

Rượu bia là yếu tố mà nhiều người không nghĩ tới khi huyết áp khó kiểm soát.

Về thuốc huyết áp

• Uống đều đặn hằng ngày
• Không tự ngừng khi thấy ổn
• Không tự đổi liều
• Báo tác dụng phụ thay vì bỏ thuốc
• Có nhiều nhóm thuốc để lựa chọn
• Nhiều người cần phối hợp nhiều loại

Phải dùng nhiều loại thuốc không có nghĩa là bệnh nặng hơn mà là cách kiểm soát hiệu quả hơn.

Khi quên uống thuốc

• Uống ngay khi nhớ nếu còn xa liều kế
• Bỏ qua nếu đã gần liều kế
• Không uống gộp
• Dùng hộp chia thuốc theo ngày
• Gắn vào thói quen cố định

Gắn việc uống thuốc vào bữa sáng giúp duy trì đều hơn nhiều so với chỉ dựa vào trí nhớ.

Khi nào cần đi khám ngay

• Huyết áp rất cao kèm đau đầu dữ dội
• Đau ngực
• Khó thở
• Nhìn mờ đột ngột
• Yếu liệt hoặc nói khó
• Lú lẫn

Huyết áp rất cao kèm triệu chứng thần kinh là tình huống cấp cứu.

Theo dõi lâu dài

• Khám định kỳ theo hẹn
• Xét nghiệm đánh giá các cơ quan đích
• Theo dõi thận và mỡ máu
• Kiểm tra mắt định kỳ
• Xem lại thuốc khi có thay đổi

Mục tiêu không chỉ là con số huyết áp mà là bảo vệ các cơ quan khỏi tổn thương.

Cách nghĩ thực tế

• Không có triệu chứng không có nghĩa là không sao
• Đo đúng cách và ghi lại đầy đủ
• Giảm muối có tác dụng rõ
• Không tự ngừng thuốc khi thấy ổn
• Mục tiêu là bảo vệ cơ quan đích

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị cần do bác sĩ thực hiện.

Câu hỏi thường gặp