Nội tạng thường không gây đau khi bắt đầu có vấn đề, nên các dấu hiệu gián tiếp lại quan trọng.
Sụt cân không chủ ý
- Dấu hiệu chung của nhiều bệnh
- Xuất hiện trước triệu chứng đặc hiệu
- Ghi lại mức giảm và thời gian
- Luôn cần được đánh giá
- Không nên xem là tin vui
Đây có lẽ là dấu hiệu cảnh báo quan trọng nhất trong toàn bộ danh sách.
Mệt mỏi kéo dài
- Không cải thiện khi nghỉ
- Kéo dài nhiều tuần
- Có thể do thiếu máu
- Có thể do gan, thận hoặc tim
- Có thể do tuyến giáp
- Cần được khám và xét nghiệm
Mệt mỏi quá chung chung nên nó chỉ có ý nghĩa khi đặt cạnh các dấu hiệu khác.
Phù
- Ở mắt cá và cẳng chân
- Hoặc quanh mắt vào buổi sáng
- Có thể do tim, thận hoặc gan
- Có thể do tĩnh mạch hoặc thuốc
- Kèm tăng cân nhanh thì đáng chú ý
- Cần được phân biệt
Ấn vào vùng phù để lại vết lõm là đặc điểm giúp phân biệt các loại phù.
Vàng da và vàng mắt
- Nhìn lòng trắng mắt rõ nhất
- Kèm nước tiểu sẫm màu
- Có thể kèm phân bạc màu
- Có thể kèm ngứa
- Luôn cần được khám
Vàng da không đau kèm sụt cân ở người lớn tuổi cần được đánh giá sớm.
Thay đổi về nước tiểu
- Lượng giảm rõ
- Màu sẫm bất thường
- Có máu
- Nhiều bọt kéo dài
- Tiểu đêm nhiều lần
- Đều đáng được đánh giá
Nước tiểu có máu dù chỉ một lần cũng luôn cần được khám.
Khó thở
- Xuất hiện khi gắng sức nhẹ
- Tăng dần theo thời gian
- Nặng hơn khi nằm
- Thức giấc vì khó thở
- Kèm phù hoặc tăng cân nhanh
- Đều gợi ý vấn đề tim hoặc phổi
So sánh khả năng gắng sức với chính mình vài tháng trước là cách đánh giá thực tế.
Đau ngực
- Tức nặng hoặc bóp nghẹt
- Lan lên hàm hoặc cánh tay
- Xuất hiện khi gắng sức
- Kèm vã mồ hôi lạnh
- Là tình huống cấp cứu
Với đau ngực nghi do tim, gọi cấp cứu quan trọng hơn là tự tới bệnh viện.
Dấu hiệu ở đường tiêu hoá
- Nôn ra máu
- Phân đen như hắc ín
- Máu trong phân
- Nuốt nghẹn
- Thay đổi thói quen đi ngoài kéo dài
- Đau bụng tái đi tái lại
Phân đen như hắc ín gợi ý chảy máu đường tiêu hoá trên và cần khám ngay.
Thay đổi tri giác
- Lú lẫn mới xuất hiện
- Buồn ngủ bất thường
- Khó tập trung rõ rệt
- Có thể do gan, thận hoặc nhiễm trùng
- Luôn là dấu hiệu nặng
Ở người cao tuổi, lú lẫn mới xuất hiện thường là dấu hiệu đầu tiên của một vấn đề cấp.
Thiếu máu không rõ nguyên nhân
- Phát hiện qua xét nghiệm
- Có thể do chảy máu âm thầm
- Có thể do bệnh thận
- Có thể do kém hấp thu
- Luôn cần tìm nguyên nhân
Bổ sung sắt mà không tìm nguyên nhân có thể che mất một vấn đề nghiêm trọng.
Sốt kéo dài
- Không rõ ổ nhiễm trùng
- Kéo dài nhiều tuần
- Kèm sụt cân hoặc đổ mồ hôi đêm
- Cần được đánh giá kỹ
- Không tự dùng kháng sinh
Uống kháng sinh trước khi khám có thể làm việc tìm nguyên nhân khó hơn nhiều.
Khi nhiều dấu hiệu xuất hiện cùng lúc
- Một tập hợp có ý nghĩa hơn một dấu hiệu đơn lẻ
- Sụt cân kèm mệt mỏi kéo dài
- Phù kèm khó thở
- Vàng da kèm nước tiểu sẫm
- Ghi lại đầy đủ để mang đi khám
Bác sĩ thường dựa vào tập hợp các dấu hiệu chứ không phải từng triệu chứng riêng lẻ.
Những tình huống cấp cứu
- Đau ngực dữ dội
- Khó thở đột ngột
- Nôn ra máu hoặc phân đen kèm choáng
- Không tiểu được
- Lú lẫn hoặc co giật
- Đau bụng dữ dội kèm bụng cứng
Trong những tình huống này, việc tới cơ sở y tế ngay quan trọng hơn mọi cân nhắc khác.
Cách mô tả triệu chứng khi đi khám
- Bắt đầu từ bao giờ
- Xuất hiện đột ngột hay tăng dần
- Điều gì làm nặng hơn hoặc nhẹ đi
- Có triệu chứng nào đi kèm
- Ảnh hưởng tới sinh hoạt thế nào
- Đã dùng thuốc gì và kết quả ra sao
Mô tả có thứ tự giúp bác sĩ định hướng nhanh hơn nhiều so với kể lan man.
Cách theo dõi bản thân
- Chú ý thay đổi so với chính mình
- Ghi lại khi có triệu chứng mới
- Ghi thời gian và diễn tiến
- Không bỏ qua vì nghĩ do tuổi tác
- Khám định kỳ ngay cả khi khoẻ
Quy mọi thay đổi cho tuổi tác là cách nhiều bệnh bị bỏ sót trong nhiều năm.
Cách nghĩ thực tế
- Nội tạng ít khi kêu to
- Sụt cân không chủ ý là dấu hiệu quan trọng nhất
- Một dấu hiệu đơn lẻ ít ý nghĩa hơn một tập hợp
- Thay đổi tri giác luôn là dấu hiệu nặng
- Đừng quy mọi thứ cho tuổi tác
Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi dấu hiệu kéo dài cần được bác sĩ đánh giá.
Câu hỏi thường gặp
Mệt mỏi kéo dài có đáng đi khám không?
Có, nếu nó kéo dài nhiều tuần, không cải thiện khi nghỉ, hoặc kèm các dấu hiệu khác như sụt cân, phù, vàng da hay khó thở.
Dấu hiệu nào luôn cần đi khám ngay?
Đau ngực dữ dội, khó thở đột ngột, nôn ra máu, phân đen, lú lẫn mới xuất hiện, hoặc không tiểu được.
Vì sao sụt cân không chủ ý lại quan trọng?
Vì nó là dấu hiệu chung của nhiều bệnh nghiêm trọng ở nhiều cơ quan, và thường xuất hiện trước các triệu chứng đặc hiệu.
Phù chân có phải luôn là bệnh tim không?
Không. Phù có thể do tim, thận, gan, tĩnh mạch, dinh dưỡng hoặc thuốc. Việc phân biệt cần được bác sĩ đánh giá.