Phổi làm gì và vì sao khó thở không luôn do phổi

Phổi là nơi duy nhất trong cơ thể mà không khí bên ngoài tiếp xúc gần như trực tiếp với dòng máu.

Phổi làm gì

• Đưa oxy từ không khí vào máu
• Thải khí carbonic ra ngoài
• Tham gia điều chỉnh độ acid của máu
• Lọc và làm ẩm không khí hít vào
• Bảo vệ đường thở khỏi hạt lạ

Diện tích trao đổi khí trong phổi rất lớn dù nó nằm gọn trong lồng ngực.

Đường thở và túi khí

• Khí đi qua mũi họng rồi xuống khí quản
• Chia nhánh nhỏ dần
• Kết thúc ở các túi khí nhỏ
• Trao đổi khí diễn ra ở đó
• Mạch máu bao quanh rất dày

Bệnh có thể ở đường dẫn khí, ở túi khí, hoặc ở mạch máu phổi, và mỗi nhóm khác nhau.

Cơ chế bảo vệ của phổi

• Lông mũi và niêm mạc giữ hạt lớn
• Lớp nhầy bắt hạt nhỏ
• Lông chuyển đẩy nhầy lên trên
• Phản xạ ho tống ra ngoài
• Tế bào miễn dịch trong phổi

Khói thuốc làm tê liệt lớp lông chuyển nên phổi mất đi cơ chế tự làm sạch.

Khó thở là gì

• Cảm giác chủ quan về việc thở gắng sức
• Không tương ứng hoàn toàn với chỉ số đo được
• Có thể có oxy bình thường mà vẫn rất khó thở
• Có nhiều kiểu mô tả khác nhau
• Cách mô tả giúp định hướng nguyên nhân

Người bệnh mô tả là nặng ngực hay là không lấy được hơi là hai gợi ý khác nhau.

Nguyên nhân từ phổi

• Hen và bệnh phổi tắc nghẽn
• Viêm phổi
• Tràn dịch màng phổi
• Bệnh mô kẽ phổi
• Tắc mạch phổi
• Ung thư phổi

Mỗi nhóm có bệnh cảnh riêng nên việc khai thác kỹ triệu chứng rất quan trọng.

Nguyên nhân từ tim

• Suy tim gây ứ dịch ở phổi
• Khó thở tăng khi nằm
• Thức giấc vì khó thở
• Kèm phù chân
• Kèm tăng cân nhanh

Khó thở khi nằm và phải kê cao gối là gợi ý mạnh cho nguyên nhân tim.

Những nguyên nhân khác

• Thiếu máu
• Cường giáp
• Béo phì
• Bệnh thần kinh cơ
• Lo âu và cơn hoảng sợ
• Kém thể lực

Thiếu máu là nguyên nhân hay bị bỏ qua dù chỉ cần một xét nghiệm đơn giản để phát hiện.

Khó thở do lo âu

• Thường kèm thở nhanh
• Cảm giác không lấy đủ hơi
• Có thể tê quanh miệng và đầu ngón tay
• Xuất hiện trong tình huống căng thẳng
• Vẫn cần loại trừ nguyên nhân thực thể trước

Cảm giác rất thật nhưng chẩn đoán này chỉ nên đặt sau khi đã loại trừ các nguyên nhân khác.

Những câu hỏi giúp định hướng

• Khó thở từ bao giờ
• Xuất hiện đột ngột hay tăng dần
• Có liên quan tới gắng sức không
• Có nặng hơn khi nằm không
• Có kèm ho, sốt hay đau ngực không
• Có phù chân không

Khó thở đột ngột và khó thở tăng dần trong nhiều tháng gợi ý những nhóm bệnh khác hẳn nhau.

Các mức độ theo hoạt động

• Chỉ khó thở khi gắng sức nặng
• Khó thở khi đi nhanh hoặc lên dốc
• Phải dừng lại khi đi bộ bình thường
• Khó thở khi làm việc nhà nhẹ
• Khó thở cả khi nghỉ

Ghi lại mình đi được bao xa trước khi phải dừng là cách theo dõi rất thực tế.

Các xét nghiệm thường dùng

• Đo bão hoà oxy
• Chụp phim ngực
• Đo chức năng hô hấp
• Xét nghiệm máu
• Điện tâm đồ và siêu âm tim
• Chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu khi cần

Nhiều trường hợp cần đánh giá cả tim lẫn phổi mới tìm ra nguyên nhân.

Về máy đo oxy đầu ngón tay

• Tiện và không xâm lấn
• Có thể sai khi tay lạnh
• Có thể sai khi sơn móng tay
• Có thể sai khi tưới máu kém
• Xem cùng với tình trạng lâm sàng

Chỉ số bình thường mà người bệnh vẫn rất khó thở thì không nên yên tâm.

Khi nào cần đi khám ngay

• Khó thở đột ngột
• Không nói được trọn câu
• Môi hoặc đầu chi tím
• Đau ngực kèm theo
• Lơ mơ hoặc lú lẫn
• Thở rất nhanh

Không nói được trọn câu vì hụt hơi là dấu hiệu nặng cần xử trí ngay.

Khi nào nên đi khám sớm

• Khó thở tăng dần trong vài tuần
• Ho kéo dài
• Ho ra máu
• Sụt cân không rõ lý do
• Phù chân mới xuất hiện
• Khả năng gắng sức giảm rõ

Sự suy giảm dần khả năng làm việc quen thuộc là dấu hiệu đáng chú ý nhất.

Cách nghĩ thực tế

• Khó thở không luôn do phổi
• Cách mô tả giúp định hướng nguyên nhân
• Khó thở khi nằm gợi ý nguyên nhân tim
• Chỉ số oxy bình thường không loại trừ vấn đề
• Không nói được trọn câu là dấu hiệu nặng

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị cần do bác sĩ thực hiện.

Câu hỏi thường gặp