Sỏi thận — cơn đau, xử trí và cách phòng tái phát

Cơn đau quặn thận được nhiều người mô tả là cơn đau dữ dội nhất họ từng trải qua.

Sỏi hình thành thế nào

• Các chất trong nước tiểu kết tinh
• Khi nồng độ quá cao hoặc nước tiểu quá cô đặc
• Tinh thể lớn dần thành sỏi
• Có nhiều loại sỏi khác nhau
• Loại sỏi ảnh hưởng tới cách phòng

Biết loại sỏi giúp đưa ra lời khuyên phòng tái phát chính xác hơn nhiều.

Những yếu tố nguy cơ

• Uống ít nước
• Khí hậu nóng và ra mồ hôi nhiều
• Ăn nhiều muối
• Ăn nhiều đạm động vật
• Tiền sử gia đình
• Một số bệnh và thuốc

Uống ít nước là yếu tố phổ biến nhất và cũng dễ thay đổi nhất.

Đặc điểm cơn đau

• Dữ dội ở vùng hông lưng
• Lan xuống bụng dưới và bẹn
• Đau từng cơn
• Không tìm được tư thế dễ chịu
• Có thể kèm buồn nôn và nôn
• Có thể kèm tiểu máu

Người đau quặn thận thường đi lại vật vã, khác với người đau bụng do viêm phúc mạc nằm im.

Những triệu chứng khác

• Tiểu buốt và tiểu rắt
• Nước tiểu đục
• Cảm giác mót tiểu liên tục
• Đôi khi hoàn toàn không triệu chứng
• Phát hiện tình cờ qua siêu âm

Nhiều viên sỏi nằm yên trong thận nhiều năm mà không gây phiền toái gì.

Khi nào là cấp cứu

• Sốt và rét run kèm đau
• Không tiểu được
• Đau không kiểm soát được
• Nôn liên tục không uống được
• Người chỉ còn một thận
• Người có suy thận sẵn

Sỏi gây tắc kèm nhiễm trùng là tình huống rất nặng cần can thiệp ngay.

Chẩn đoán

• Khám lâm sàng
• Xét nghiệm nước tiểu
• Siêu âm
• Chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu khi cần
• Xét nghiệm máu đánh giá chức năng thận

Siêu âm là bước đầu thuận tiện và không có tia xạ nên hay được dùng trước.

Xử trí

• Giảm đau theo chỉ định
• Uống nước theo hướng dẫn
• Sỏi nhỏ có thể tự ra
• Sỏi lớn hoặc gây tắc cần can thiệp
• Có nhiều phương pháp tuỳ vị trí và kích thước
• Bác sĩ chuyên khoa quyết định

Không phải viên sỏi nào cũng cần can thiệp, nhiều viên nhỏ tự ra được.

Giữ lại viên sỏi nếu ra được

• Lọc nước tiểu qua rây khi được dặn
• Giữ viên sỏi mang đi khám
• Phân tích thành phần sỏi
• Giúp xác định cách phòng tái phát
• Thông tin rất có giá trị

Biết viên sỏi làm bằng gì thay đổi hoàn toàn lời khuyên về chế độ ăn.

Nguy cơ tái phát

• Khá cao nếu không thay đổi gì
• Phòng tái phát quan trọng không kém điều trị
• Cần theo dõi định kỳ
• Điều chỉnh theo loại sỏi
• Nhiều biện pháp đơn giản có hiệu quả

Người đã bị một lần thường sẽ bị lại nếu mọi thói quen vẫn như cũ.

Uống đủ nước

• Biện pháp quan trọng nhất
• Uống rải đều trong ngày
• Nước tiểu nhạt màu là dấu hiệu đủ
• Uống thêm khi trời nóng hoặc vận động nhiều
• Uống thêm một cốc trước khi ngủ nếu được khuyên
• Người có bệnh tim hoặc thận cần hỏi bác sĩ

Màu nước tiểu là chỉ số đơn giản và đáng tin để biết mình uống đủ hay chưa.

Về muối

• Ăn nhiều muối làm tăng canxi trong nước tiểu
• Tăng nguy cơ tạo sỏi
• Giảm đồ chế biến sẵn
• Giảm nước chấm và đồ muối
• Đọc nhãn thực phẩm

Phần lớn muối nạp vào không đến từ lọ muối trên bàn ăn mà từ đồ chế biến sẵn.

Về canxi trong thức ăn

• Không nên kiêng canxi trong thức ăn
• Kiêng có thể làm tăng nguy cơ tạo sỏi
• Canxi trong bữa ăn gắn với chất tạo sỏi ở ruột
• Viên bổ sung thì cần hỏi bác sĩ
• Đây là hiểu lầm rất phổ biến

Kiêng sữa vì sợ sỏi là lời khuyên cũ đã được nhiều nghiên cứu bác bỏ.

Những điều chỉnh khác

• Hạn chế đạm động vật quá nhiều
• Tăng rau củ quả
• Hạn chế đồ uống có đường
• Duy trì cân nặng hợp lý
• Điều chỉnh cụ thể tuỳ loại sỏi

Lời khuyên chi tiết chỉ chính xác khi biết được loại sỏi cụ thể.

Theo dõi lâu dài

• Khám lại theo hẹn
• Siêu âm định kỳ nếu được chỉ định
• Xét nghiệm nước tiểu và máu
• Đánh giá chức năng thận
• Điều chỉnh kế hoạch phòng ngừa

Sỏi tái phát nhiều lần có thể ảnh hưởng tới chức năng thận về lâu dài.

Cách nghĩ thực tế

• Uống đủ nước là biện pháp quan trọng nhất
• Giữ viên sỏi để phân tích
• Không kiêng canxi trong thức ăn
• Giảm muối có tác dụng rõ
• Sốt kèm đau quặn là cấp cứu

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị cần do bác sĩ thực hiện.

Câu hỏi thường gặp