Đau bụng vùng thượng vị — phân biệt các nguyên nhân

Vùng trên rốn là nơi hội tụ tín hiệu đau từ nhiều cơ quan, nên đây là vùng dễ chẩn đoán nhầm nhất.

Những cơ quan có thể gây đau ở đây

• Dạ dày và tá tràng
• Tuỵ
• Túi mật và đường mật
• Gan
• Thực quản
• Tim trong một số trường hợp

Danh sách này giải thích vì sao việc tự chẩn đoán ở vùng bụng trên rất dễ sai.

Đau kiểu dạ dày tá tràng

• Đau nóng rát hoặc cồn cào
• Liên quan tới bữa ăn
• Có thể đỡ hoặc tăng khi ăn tuỳ vị trí
• Có thể đau về đêm
• Kèm ợ hơi ợ chua

Mối liên hệ với bữa ăn là manh mối quan trọng nhưng không đủ để kết luận.

Đau kiểu tuỵ

• Dữ dội và lan ra sau lưng
• Kéo dài liên tục
• Tăng khi nằm ngửa
• Đỡ khi ngồi cúi về trước
• Kèm nôn nhiều

Đau lan ra sau lưng và đỡ khi cúi người là bộ đôi khá đặc trưng.

Đau kiểu đường mật

• Đau quặn dữ dội từng cơn
• Ở trên rốn hoặc hạ sườn phải
• Lan lên vai phải
• Thường sau bữa nhiều dầu mỡ
• Có thể kèm vàng da và sốt

Đau kèm sốt và vàng da gợi ý nhiễm trùng đường mật và cần cấp cứu.

Đau do trào ngược

• Nóng rát sau xương ức
• Nặng hơn khi nằm
• Liên quan tới bữa ăn muộn
• Có thể kèm ho và khàn tiếng
• Đôi khi rất giống đau tim

Người ta thường tự nhận là đau dạ dày trong khi vấn đề nằm ở thực quản.

Khi nguyên nhân là tim

• Cảm giác tức nặng hơn là nóng rát
• Kèm vã mồ hôi lạnh
• Kèm khó thở
• Xuất hiện khi gắng sức
• Hay gặp ở người cao tuổi và người tiểu đường
• Là tình huống cấp cứu

Nhồi máu cơ tim biểu hiện bằng đau thượng vị là một trong những cái bẫy nguy hiểm nhất.

Những dấu hiệu cảnh báo

• Nôn ra máu
• Phân đen như hắc ín
• Sụt cân không rõ lý do
• Nuốt nghẹn
• Thiếu máu
• Đau tăng dần không đỡ

Những dấu hiệu này luôn cần được khám chứ không nên tiếp tục tự dùng thuốc.

Khi nào là cấp cứu

• Đau dữ dội đột ngột
• Bụng cứng như gỗ
• Nôn ra máu
• Sốt cao kèm đau
• Choáng hoặc vã mồ hôi lạnh
• Đau kèm khó thở

Bụng cứng và đau khi ấn là dấu hiệu của tình trạng ngoại khoa cần xử trí ngay.

Những câu hỏi giúp định hướng

• Đau bắt đầu từ bao giờ
• Đau liên tục hay thành cơn
• Có lan đi đâu không
• Liên quan gì tới bữa ăn
• Tư thế nào làm đỡ hoặc nặng hơn
• Có triệu chứng nào đi kèm

Trả lời được những câu này giúp buổi khám hiệu quả hơn rất nhiều.

Về việc tự dùng thuốc dạ dày

• Rất phổ biến
• Có thể làm đỡ triệu chứng tạm thời
• Che mờ bệnh cảnh
• Làm chậm chẩn đoán nguyên nhân khác
• Không nên dùng kéo dài mà không khám

Dùng thuốc dạ dày nhiều tháng mà không đi khám là tình huống rất hay gặp.

Những xét nghiệm thường làm

• Siêu âm bụng
• Xét nghiệm máu cơ bản
• Men tuỵ và men gan
• Nội soi tiêu hoá trên khi có chỉ định
• Điện tâm đồ khi nghi nguyên nhân tim
• Chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu khi cần

Đo điện tâm đồ cho người lớn tuổi đau thượng vị là bước đơn giản mà tránh được sai sót lớn.

Khi nào cần nội soi

• Khi có dấu hiệu cảnh báo
• Khi triệu chứng kéo dài không đỡ
• Khi cần lấy mẫu để xét nghiệm
• Khi cần đánh giá loét hoặc chảy máu
• Chỉ định do bác sĩ đưa ra

Nội soi cho phép nhìn trực tiếp niêm mạc và lấy mẫu, điều mà siêu âm không làm được.

Những nhóm cần cẩn trọng hơn

• Người cao tuổi
• Người tiểu đường
• Người có bệnh tim mạch
• Người đang dùng thuốc chống viêm
• Người có tiền sử loét
• Phụ nữ mang thai

Người dùng thuốc chống viêm kéo dài có nguy cơ loét và chảy máu cao hơn.

Ghi lại cơn đau để mang đi khám

• Ghi thời điểm và thời gian kéo dài
• Ghi mức độ và tính chất
• Ghi mối liên hệ với bữa ăn
• Ghi tư thế làm đỡ hoặc nặng hơn
• Ghi các triệu chứng đi kèm
• Ghi thuốc đã dùng và kết quả

Một tờ ghi chép ngắn thường giúp bác sĩ nhiều hơn là cố nhớ lại trong lúc khám.

Cách nghĩ thực tế

• Đau trên rốn không đồng nghĩa với đau dạ dày
• Tính chất và tư thế giúp định hướng
• Đau kèm vã mồ hôi lạnh là cấp cứu
• Nôn ra máu hoặc phân đen phải đi khám ngay
• Không tự dùng thuốc dạ dày kéo dài

Nội dung này mang tính thông tin chung; đau bụng dữ dội cần được khám ngay.

Câu hỏi thường gặp