Máu trong phân — không bao giờ nên bỏ qua

Thấy máu trong phân là điều khiến ai cũng lo, nhưng chính vì lo mà nhiều người lại tránh đi khám.

Phân biệt theo màu

• Máu đỏ tươi thường từ đoạn thấp
• Phân đen như hắc ín gợi ý chảy máu đường trên
• Máu lẫn trong phân khác với máu dính ngoài
• Màu sắc giúp định hướng vị trí
• Nhưng không đủ để kết luận

Phân đen như hắc ín và có mùi rất đặc trưng là tình huống cần đi khám ngay.

Những thứ làm phân đổi màu mà không phải máu

• Thuốc bổ sung sắt
• Một số thuốc dạ dày
• Một số thực phẩm màu đậm
• Tiết động vật
• Vẫn nên báo bác sĩ để phân biệt

Uống viên sắt làm phân đen là hiện tượng thường gặp nhưng không nên mặc định là vậy.

Những nguyên nhân ở đoạn thấp

• Trĩ
• Nứt hậu môn
• Polyp
• Viêm đại tràng
• Túi thừa
• Tổn thương ác tính

Trĩ là nguyên nhân phổ biến nhất nhưng nó không loại trừ được các nguyên nhân khác.

Vì sao không nên tự quy cho trĩ

• Trĩ rất phổ biến
• Người có trĩ vẫn có thể có tổn thương khác
• Triệu chứng có thể giống nhau
• Tự kết luận làm chậm chẩn đoán
• Cần được khám để xác định

Rất nhiều trường hợp phát hiện muộn bắt đầu từ việc tự cho rằng đó chỉ là trĩ.

Đặc điểm gợi ý trĩ

• Máu đỏ tươi dính trên giấy
• Nhỏ giọt sau khi đi ngoài
• Không lẫn vào phân
• Kèm cảm giác vướng hoặc ngứa
• Thường liên quan tới táo bón

Ngay cả khi rất giống trĩ thì lần đầu vẫn nên được bác sĩ khám.

Đặc điểm gợi ý nứt hậu môn

• Đau rát dữ dội khi đi ngoài
• Đau kéo dài sau khi đi
• Máu đỏ tươi lượng ít
• Thường sau đợt táo bón
• Xử lý táo bón là phần quan trọng

Đau nhiều khiến người bệnh nhịn đi ngoài và điều đó làm vết nứt khó lành hơn.

Những dấu hiệu đáng lo hơn

• Máu lẫn trong phân
• Thay đổi thói quen đi ngoài
• Thay đổi hình dạng phân
• Sụt cân
• Thiếu máu
• Cảm giác đi không hết

Tập hợp máu trong phân kèm sụt cân và thiếu máu luôn cần được đánh giá kỹ.

Về thiếu máu không rõ nguyên nhân

• Có thể do chảy máu lượng nhỏ kéo dài
• Không nhìn thấy được bằng mắt
• Phát hiện qua xét nghiệm máu
• Cần tìm nguồn chảy máu
• Là lý do cần đánh giá đường tiêu hoá

Thiếu máu thiếu sắt ở nam giới hoặc phụ nữ đã mãn kinh luôn cần tìm nguyên nhân.

Khi nào cần đi khám ngay

• Phân đen như hắc ín
• Nôn ra máu
• Chảy máu lượng nhiều
• Kèm choáng hoặc vã mồ hôi
• Kèm đau bụng dữ dội
• Kèm sốt cao

Chảy máu kèm choáng váng là tình huống cấp cứu cần tới cơ sở y tế ngay.

Về tầm soát đại tràng

• Phát hiện tổn thương trước khi có triệu chứng
• Có thể cắt bỏ polyp khi còn nhỏ
• Độ tuổi bắt đầu theo khuyến cáo
• Sớm hơn nếu có tiền sử gia đình
• Có nhiều phương pháp khác nhau
• Hỏi bác sĩ về phương án phù hợp

Đây là một trong số ít loại tầm soát có thể ngăn bệnh chứ không chỉ phát hiện sớm.

Về nội soi đại tràng

• Cho phép nhìn trực tiếp niêm mạc
• Có thể cắt polyp ngay
• Cần chuẩn bị ruột sạch
• Chuẩn bị tốt quyết định chất lượng
• Theo đúng hướng dẫn trước thủ thuật

Chuẩn bị ruột không sạch có thể khiến bỏ sót tổn thương và phải làm lại.

Giảm nguy cơ

• Ăn đủ chất xơ
• Hạn chế thịt chế biến sẵn
• Duy trì cân nặng hợp lý
• Vận động đều đặn
• Không hút thuốc
• Hạn chế rượu bia
• Tầm soát theo khuyến cáo

Tầm soát đúng thời điểm có tác động lớn hơn nhiều so với mọi thay đổi chế độ ăn.

Chuẩn bị khi đi khám

• Ghi màu và lượng máu
• Ghi máu lẫn trong phân hay dính ngoài
• Ghi thời gian đã xuất hiện
• Ghi triệu chứng đi kèm
• Ghi thuốc đang dùng
• Ghi tiền sử gia đình

Những chi tiết này giúp bác sĩ định hướng nhanh hơn rất nhiều.

Xử lý trĩ và nứt hậu môn

• Xử lý táo bón là phần quan trọng nhất
• Đủ chất xơ và nước
• Không ngồi lâu khi đi ngoài
• Ngâm nước ấm giúp giảm đau
• Thuốc bôi theo chỉ định
• Khám lại nếu không cải thiện

Nếu táo bón không được xử lý thì mọi biện pháp khác chỉ có tác dụng tạm thời.

Cách nghĩ thực tế

• Không bao giờ tự quy cho trĩ
• Phân đen là tình huống khẩn
• Chảy máu không đau vẫn cần khám
• Thiếu máu không rõ lý do phải tìm nguồn
• Tầm soát đại tràng theo khuyến cáo

Nội dung này mang tính thông tin chung; máu trong phân luôn cần được bác sĩ đánh giá.

Câu hỏi thường gặp