Táo bón — nguyên nhân và cách xử lý bền

Táo bón phổ biến tới mức nhiều người coi là chuyện đương nhiên, trong khi phần lớn trường hợp cải thiện được.

Táo bón là gì

• Đi ngoài thưa hơn thói quen vốn có
• Phân cứng và khó ra
• Phải rặn nhiều
• Cảm giác đi không hết
• Không có con số chuẩn cho mọi người

Sự thay đổi so với chính mình quan trọng hơn là so với một con số chung.

Những nguyên nhân thường gặp

• Ăn ít chất xơ
• Uống ít nước
• Ít vận động
• Nhịn đi ngoài
• Thay đổi nếp sinh hoạt
• Căng thẳng

Nhịn đi ngoài nhiều lần làm phản xạ tự nhiên yếu dần và táo bón nặng thêm.

Những nguyên nhân cần chú ý

• Một số thuốc đang dùng
• Bệnh tuyến giáp
• Tiểu đường
• Bệnh thần kinh
• Tổn thương gây tắc nghẽn
• Rối loạn chức năng sàn chậu

Xem lại danh sách thuốc đang dùng đôi khi tìm ra ngay nguyên nhân.

Những thuốc hay gây táo bón

• Một số thuốc giảm đau
• Một số thuốc chống trầm cảm
• Một số thuốc huyết áp
• Thuốc bổ sung sắt và canxi
• Một số thuốc dạ dày
• Không tự ngừng mà nên báo bác sĩ

Thuốc bổ sung sắt là nguyên nhân rất hay gặp mà ít người liên hệ tới.

Về chất xơ

• Có nhiều loại với tác dụng khác nhau
• Tăng từ từ để tránh đầy hơi
• Phải uống đủ nước kèm theo
• Từ rau củ quả và ngũ cốc nguyên hạt
• Không phải giải pháp cho mọi kiểu táo bón

Tăng chất xơ mà không tăng nước có thể làm tình trạng nặng hơn.

Về nước

• Uống đủ trong ngày
• Rải đều thay vì uống dồn
• Nước tiểu nhạt màu là dấu hiệu đủ
• Uống thêm khi tăng chất xơ
• Người có bệnh tim hoặc thận cần hỏi bác sĩ

Uống một cốc nước ấm vào buổi sáng là thói quen nhiều người thấy hữu ích.

Vận động

• Kích thích nhu động ruột
• Đi bộ đều đặn đã có tác dụng
• Đặc biệt quan trọng với người ít vận động
• Người nằm lâu rất dễ táo bón
• Duy trì đều đặn

Người phải nằm nhiều gần như luôn cần một kế hoạch phòng táo bón chủ động.

Thói quen đi ngoài

• Đi vào giờ cố định
• Thường sau bữa ăn sáng
• Không nhịn khi có nhu cầu
• Dành đủ thời gian không vội
• Không ngồi quá lâu
• Không mang điện thoại vào

Phản xạ đi ngoài mạnh nhất sau bữa ăn nên đó là thời điểm nên tận dụng.

Về tư thế

• Kê chân lên ghế thấp
• Đầu gối cao hơn hông
• Hơi cúi người về trước
• Thở đều thay vì nín hơi rặn
• Tư thế này giúp thẳng trực tràng hơn

Một chiếc ghế kê chân nhỏ là thay đổi rẻ tiền mà nhiều người thấy khác biệt rõ.

Về thuốc nhuận tràng

• Có nhiều nhóm khác nhau
• Một số dùng được dài hơn, một số thì không
• Không tự dùng kéo dài
• Phải dùng thường xuyên là dấu hiệu nên đi khám
• Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ về loại phù hợp

Phụ thuộc thuốc nhuận tràng là hậu quả của việc tự dùng kéo dài mà không tìm nguyên nhân.

Hậu quả của táo bón kéo dài

• Trĩ
• Nứt hậu môn
• Đau khi đi ngoài
• Ứ phân ở người cao tuổi
• Ảnh hưởng tới chất lượng sống

Đau khi đi ngoài làm người bệnh nhịn thêm, tạo thành vòng xoáy khó thoát.

Ở người cao tuổi

• Rất phổ biến
• Nhiều yếu tố cộng lại
• Thuốc men đóng vai trò lớn
• Nguy cơ ứ phân
• Cần được phòng chủ động
• Chú ý khi có thay đổi đột ngột

Táo bón nặng lên đột ngột ở người cao tuổi cần được đánh giá chứ không chỉ dùng thuốc.

Ở trẻ em

• Thường liên quan tới nhịn đi ngoài
• Đau khi đi làm trẻ sợ và nhịn thêm
• Cần xử lý sớm để cắt vòng xoáy
• Không doạ nạt trẻ
• Cần được bác sĩ nhi hướng dẫn

Với trẻ, việc làm phân mềm để đi không đau là bước đầu tiên để phá vỡ vòng xoáy.

Dấu hiệu cần đi khám

• Táo bón mới xuất hiện ở người trung niên trở lên
• Phân có máu
• Sụt cân
• Thiếu máu
• Thay đổi hình dạng phân kéo dài
• Đau bụng kèm theo

Táo bón mới xuất hiện không rõ lý do ở người lớn tuổi luôn cần được đánh giá.

Cách nghĩ thực tế

• So với thói quen vốn có của chính mình
• Chất xơ phải đi cùng với nước
• Tận dụng phản xạ sau bữa ăn
• Xem lại thuốc đang dùng
• Phải dùng thuốc nhuận tràng thường xuyên thì nên đi khám

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị cần do bác sĩ thực hiện.

Câu hỏi thường gặp