Gan nhiễm mỡ — từ lành tính tới có vấn đề

Gan nhiễm mỡ là kết luận siêu âm rất hay gặp và cũng hay bị bỏ qua nhất.

Gan nhiễm mỡ là gì

• Mỡ tích tụ trong tế bào gan
• Vượt quá tỉ lệ bình thường
• Thường phát hiện qua siêu âm
• Có thể không gây triệu chứng
• Là dấu hiệu của rối loạn chuyển hoá

Gan nhiễm mỡ nên được xem là tín hiệu về chuyển hoá chứ không chỉ là vấn đề của riêng gan.

Hai nhóm nguyên nhân chính

• Liên quan tới rượu bia
• Liên quan tới rối loạn chuyển hoá
• Nhiều người có cả hai
• Cách xử lý khác nhau
• Cần được phân biệt khi đánh giá

Uống rượu ở mức đáng kể mà lại có cả rối loạn chuyển hoá thì tổn thương cộng hưởng.

Những yếu tố nguy cơ

• Thừa cân, nhất là mỡ bụng
• Tiểu đường type hai
• Rối loạn mỡ máu
• Huyết áp cao
• Ít vận động
• Chế độ ăn nhiều đường và đồ chế biến

Vòng bụng là chỉ số liên quan chặt hơn với gan nhiễm mỡ so với cân nặng đơn thuần.

Người gầy vẫn có thể mắc

• Cân nặng bình thường không loại trừ
• Phân bố mỡ quan trọng hơn tổng cân nặng
• Có thể liên quan tới yếu tố di truyền
• Cần được đánh giá như bình thường
• Không nên chủ quan vì thấy mình gầy

Người gầy nhưng ít vận động và ăn nhiều đồ chế biến vẫn thuộc nhóm nguy cơ.

Diễn tiến có thể xảy ra

• Chỉ tích mỡ đơn thuần ở phần lớn trường hợp
• Một phần chuyển sang có viêm
• Viêm kéo dài dẫn tới xơ
• Một số tiến triển tới xơ gan
• Cần theo dõi để biết mình ở đâu

Điều quan trọng là phân biệt tích mỡ đơn thuần với tình trạng đã có viêm.

Triệu chứng

• Thường không có triệu chứng
• Có thể mệt mỏi mơ hồ
• Có thể tức nhẹ hạ sườn phải
• Phát hiện tình cờ khi khám sức khoẻ
• Không thể dựa vào cảm giác để đánh giá

Cảm thấy hoàn toàn khoẻ mạnh là tình trạng bình thường của người gan nhiễm mỡ.

Đánh giá gồm những gì

• Siêu âm gan
• Men gan và các xét nghiệm máu
• Đánh giá đường huyết và mỡ máu
• Đo độ đàn hồi gan trong một số trường hợp
• Loại trừ các nguyên nhân khác

Đánh giá mức xơ hoá quan trọng hơn là chỉ biết có nhiễm mỡ hay không.

Thay đổi lối sống là nền tảng

• Giảm cân từ từ và bền vững
• Vận động đều đặn
• Điều chỉnh chế độ ăn
• Hạn chế rượu bia
• Kiểm soát đường huyết và mỡ máu
• Đây là biện pháp có bằng chứng mạnh nhất

Giảm cân nhanh bằng cách cực đoan lại có thể làm tình trạng gan xấu đi.

Về vận động

• Có lợi ngay cả khi cân nặng chưa giảm
• Kết hợp vận động nhịp điệu và tập kháng lực
• Đều đặn quan trọng hơn cường độ
• Bắt đầu từ mức vừa sức
• Duy trì lâu dài mới có ý nghĩa

Vận động cải thiện tình trạng gan qua nhiều cơ chế chứ không chỉ qua giảm cân.

Về chế độ ăn

• Giảm đường và đồ uống ngọt
• Giảm đồ chế biến sẵn
• Tăng rau củ và ngũ cốc nguyên hạt
• Chọn nguồn đạm và chất béo hợp lý
• Ăn đủ chứ không nhịn cực đoan
• Bền vững quan trọng hơn khắt khe

Đồ uống có đường là nguồn dễ cắt bỏ nhất và cũng liên quan chặt tới gan nhiễm mỡ.

Về rượu bia

• Làm tổn thương gan trực tiếp
• Cộng hưởng với nguyên nhân chuyển hoá
• Đẩy nhanh tiến triển
• Nên trao đổi thẳng với bác sĩ
• Giảm hoặc bỏ đều có lợi

Với người đã có gan nhiễm mỡ, rượu là yếu tố làm mọi thứ xấu đi nhanh nhất.

Theo dõi lâu dài

• Khám lại theo hẹn
• Theo dõi cân nặng và vòng bụng
• Theo dõi đường huyết và mỡ máu
• Đánh giá lại mức xơ hoá định kỳ
• Điều chỉnh kế hoạch theo kết quả

Theo dõi định kỳ giúp biết mình đang đi đúng hướng hay cần thay đổi cách làm.

Những hiểu lầm thường gặp

• Nghĩ gan nhiễm mỡ là chuyện nhỏ
• Nghĩ chỉ người béo mới bị
• Nghĩ uống thuốc bổ gan là xử lý được
• Nghĩ không có triệu chứng là không sao
• Nghĩ chỉ cần kiêng mỡ là đủ

Đường và tinh bột tinh chế liên quan tới gan nhiễm mỡ nhiều không kém chất béo.

Cách nghĩ thực tế

• Là tín hiệu về chuyển hoá toàn thân
• Phần lớn diễn tiến chậm nhưng cần theo dõi
• Thay đổi lối sống là biện pháp chính
• Giảm cân từ từ và bền vững
• Không có thuốc bổ nào thay được điều đó

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị cần do bác sĩ thực hiện.

Câu hỏi thường gặp