Vàng da — khi nào là dấu hiệu của gan

Vàng da là dấu hiệu dễ thấy nhưng đằng sau nó có thể là những nguyên nhân rất khác nhau.

Vì sao da vàng

• Một chất màu vàng tích tụ trong máu
• Chất này sinh ra khi hồng cầu bị phá huỷ
• Gan xử lý và thải nó qua mật
• Khi quá trình này rối loạn thì nó tích tụ
• Ngấm vào da và niêm mạc

Lòng trắng mắt thường vàng trước da nên đó là nơi nên nhìn đầu tiên.

Ba nhóm nguyên nhân

• Tăng phá huỷ hồng cầu
• Gan không xử lý được
• Tắc đường dẫn mật
• Mỗi nhóm có bệnh cảnh riêng
• Xét nghiệm giúp phân biệt

Phân biệt ba nhóm này là bước đầu tiên trong mọi trường hợp vàng da.

Khi nguyên nhân ở gan

• Viêm gan virus
• Tổn thương gan do rượu
• Tổn thương do thuốc
• Xơ gan mất bù
• Thường kèm men gan tăng

Vàng da xuất hiện ở người xơ gan thường báo hiệu giai đoạn mất bù.

Khi nguyên nhân là tắc mật

• Sỏi đường mật
• Khối u chèn ép
• Hẹp đường mật
• Thường kèm phân bạc màu
• Thường kèm ngứa nhiều
• Có thể kèm đau và sốt

Vàng da kèm sốt và đau hạ sườn phải là tình huống cần khám cấp cứu.

Những dấu hiệu đi kèm cần chú ý

• Nước tiểu sẫm màu
• Phân bạc màu
• Ngứa toàn thân
• Đau hạ sườn phải
• Sốt
• Sụt cân

Tập hợp các dấu hiệu đi kèm giúp định hướng nguyên nhân hơn là bản thân màu da.

Vàng da không đau

• Cần được đánh giá kỹ
• Có thể liên quan tới tắc nghẽn do khối
• Đặc biệt khi kèm sụt cân
• Không nên chờ đợi theo dõi
• Đi khám sớm

Vàng da tăng dần mà không đau ở người lớn tuổi là tình huống cần khám sớm.

Về ngứa

• Hay gặp khi có ứ mật
• Có thể rất khó chịu
• Có thể xuất hiện trước vàng da
• Gãi nhiều gây tổn thương da
• Cần điều trị nguyên nhân mới đỡ hẳn

Ngứa toàn thân kéo dài không rõ nguyên nhân đôi khi là dấu hiệu sớm của vấn đề gan mật.

Những xét nghiệm thường làm

• Bilirubin toàn phần và các thành phần
• Men gan
• Các chỉ số liên quan đường mật
• Công thức máu
• Siêu âm bụng
• Chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu khi cần

Siêu âm thường là bước đầu tiên để xem đường mật có giãn hay không.

Vàng da ở trẻ sơ sinh

• Một mức nhất định là thường gặp
• Cần chú ý nếu xuất hiện rất sớm
• Cần chú ý nếu quá đậm
• Cần chú ý nếu kéo dài
• Cần chú ý nếu trẻ bú kém hoặc li bì
• Phân bạc màu ở trẻ là dấu hiệu quan trọng

Phân bạc màu ở trẻ sơ sinh luôn cần được nhân viên y tế đánh giá.

Những thứ làm da vàng mà không phải bệnh

• Ăn nhiều thực phẩm giàu sắc tố vàng cam
• Thường chỉ vàng lòng bàn tay bàn chân
• Lòng trắng mắt không vàng
• Không kèm các dấu hiệu khác
• Hết khi giảm loại thực phẩm đó

Điểm phân biệt quan trọng nhất là lòng trắng mắt có vàng hay không.

Khi nào cần đi khám ngay

• Vàng da xuất hiện nhanh
• Kèm sốt cao và rét run
• Kèm đau bụng dữ dội
• Kèm lú lẫn
• Kèm nôn ra máu hoặc phân đen
• Ở trẻ sơ sinh có bất thường

Vàng da kèm sốt và đau là bệnh cảnh nhiễm trùng đường mật cần xử trí ngay.

Những việc nên chuẩn bị khi đi khám

• Ghi thời điểm bắt đầu vàng
• Ghi màu nước tiểu và phân
• Liệt kê thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng
• Lượng rượu bia thực tế
• Tiền sử bệnh gan trong gia đình
• Chuyến đi xa gần đây nếu có

Danh sách thuốc và thực phẩm chức năng thường là manh mối quan trọng bị bỏ qua.

Vàng da ở người đang dùng thuốc

• Ghi lại thời điểm bắt đầu dùng thuốc
• Mang cả vỏ hộp đi khám
• Kể cả thực phẩm chức năng và thảo dược
• Không tự ngừng thuốc điều trị bệnh khác
• Báo bác sĩ để cân nhắc điều chỉnh

Mối liên hệ về thời gian giữa việc bắt đầu một loại thuốc và lúc vàng da xuất hiện là manh mối quan trọng.

Những việc không nên làm

• Tự uống thuốc bổ gan
• Tự dùng thuốc nam để giải độc
• Chờ xem có tự hết không
• Kiêng ăn cực đoan
• Tự ngừng thuốc đang điều trị bệnh khác

Dùng thêm thuốc không rõ nguồn gốc khi gan đang tổn thương làm mọi thứ xấu đi nhanh hơn.

Cách nghĩ thực tế

• Nhìn lòng trắng mắt để phân biệt
• Ba nhóm nguyên nhân cần được phân biệt
• Phân bạc màu gợi ý tắc mật
• Vàng da kèm sốt là cấp cứu
• Không tự dùng thuốc khi chưa rõ nguyên nhân

Nội dung này mang tính thông tin chung; vàng da luôn cần được bác sĩ đánh giá.

Câu hỏi thường gặp