Rượu bia và gan — điều gì thật sự diễn ra

Gan là cơ quan chính xử lý rượu, và mối quan hệ giữa hai bên phụ thuộc hoàn toàn vào lượng và thời gian.

Cơ thể xử lý rượu thế nào

• Hấp thu nhanh từ dạ dày và ruột
• Phần lớn được gan chuyển hoá
• Qua nhiều bước với các sản phẩm trung gian
• Một số sản phẩm trung gian gây độc cho tế bào
• Tốc độ xử lý có giới hạn

Uống nhanh hơn tốc độ gan xử lý là lúc các sản phẩm trung gian tích tụ lại.

Vì sao mỗi người khác nhau

• Yếu tố di truyền ảnh hưởng tới enzyme chuyển hoá
• Giới tính và cân nặng
• Tình trạng gan sẵn có
• Dinh dưỡng
• Thuốc đang dùng
• Bệnh nền đi kèm

Cùng một lượng rượu nhưng hậu quả ở hai người có thể rất khác nhau.

Ba giai đoạn tổn thương

• Gan nhiễm mỡ do rượu
• Viêm gan do rượu
• Xơ gan
• Không phải ai cũng đi hết ba giai đoạn
• Giai đoạn đầu có thể hồi phục

Giai đoạn đầu gần như luôn không có triệu chứng nên nó trôi qua mà không ai biết.

Gan nhiễm mỡ do rượu

• Xuất hiện khá sớm
• Thường không có triệu chứng
• Có thể hồi phục khi ngừng rượu
• Phát hiện qua siêu âm
• Là tín hiệu cảnh báo sớm

Đây là giai đoạn mà việc thay đổi mang lại kết quả rõ nhất.

Viêm gan do rượu

• Tế bào gan bị tổn thương và viêm
• Có thể xuất hiện sau đợt uống nhiều
• Biểu hiện từ nhẹ tới rất nặng
• Có thể vàng da và sốt
• Trường hợp nặng cần điều trị cấp cứu

Một đợt viêm gan do rượu nặng có thể đe doạ tính mạng và cần nhập viện.

Xơ gan

• Mô xơ thay thế tế bào gan
• Cấu trúc gan biến đổi
• Chức năng giảm dần
• Biến chứng xuất hiện ở giai đoạn mất bù
• Ngừng rượu vẫn có lợi ở giai đoạn này

Ngay cả khi đã xơ gan, việc ngừng rượu vẫn cải thiện tiên lượng đáng kể.

Những yếu tố làm nặng thêm

• Viêm gan virus đi kèm
• Thừa cân và rối loạn chuyển hoá
• Hút thuốc
• Dinh dưỡng kém
• Một số thuốc

Người có viêm gan virus mà còn uống rượu thì tiến triển nhanh hơn nhiều.

Rượu không chỉ hại gan

• Ảnh hưởng tới tuỵ
• Ảnh hưởng tới tim mạch
• Ảnh hưởng tới thần kinh
• Liên quan tới một số bệnh ác tính
• Ảnh hưởng tới giấc ngủ và tinh thần

Gan là nơi chịu tác động rõ nhất nhưng không phải nơi duy nhất.

Những hiểu lầm phổ biến

• Nghĩ bia không hại bằng rượu mạnh
• Nghĩ uống khi ăn no thì không sao
• Nghĩ có sản phẩm giải rượu bảo vệ gan
• Nghĩ không say là không hại
• Nghĩ chỉ người nghiện mới bị bệnh gan

Uống đều đặn ở mức vừa trong nhiều năm cũng dẫn tới tổn thương tích tụ.

Về các sản phẩm giải rượu

• Không rút ngắn được thời gian gan xử lý
• Không bảo vệ gan khỏi tác hại
• Có thể tạo cảm giác an tâm sai
• Dẫn tới uống nhiều hơn
• Cách duy nhất có tác dụng là giảm lượng uống

Cảm giác an tâm sai là tác hại lớn nhất của những sản phẩm này.

Khi muốn giảm hoặc bỏ

• Nói với bác sĩ về lượng uống thật
• Không tự ngừng đột ngột nếu uống rất nhiều lâu ngày
• Có hội chứng cai cần được xử lý y tế
• Có thể cần hỗ trợ chuyên môn
• Thay đổi môi trường và thói quen
• Nhờ người thân hỗ trợ

Người uống rất nhiều trong thời gian dài không nên tự ngừng đột ngột mà cần được theo dõi y tế.

Nói thật về lượng uống

• Bác sĩ cần con số thực tế
• Giảm nhẹ khi khai báo là rất phổ biến
• Ảnh hưởng tới chẩn đoán và điều trị
• Không phải để phán xét
• Thông tin chính xác giúp ích cho chính mình

Bác sĩ hỏi về rượu để đánh giá nguy cơ chứ không phải để phê phán.

Khi nào cần đi khám

• Vàng da hoặc vàng mắt
• Bụng chướng to lên
• Nôn ra máu hoặc phân đen
• Lú lẫn
• Sụt cân nhanh
• Men gan tăng khi khám sức khoẻ

Men gan tăng phát hiện tình cờ là cơ hội để can thiệp sớm chứ không nên bỏ qua.

Cách nghĩ thực tế

• Tổng lượng cồn mới quan trọng chứ không phải loại đồ uống
• Tổn thương tích tụ âm thầm nhiều năm
• Không có sản phẩm nào bảo vệ gan khỏi rượu
• Ngừng rượu có lợi ở mọi giai đoạn
• Nói thật lượng uống với bác sĩ

Nội dung này mang tính thông tin chung; việc cai rượu ở người uống nhiều cần có hỗ trợ y tế.

Câu hỏi thường gặp